The Fashoda Syndrome


[ Η αποικιακή Αφρική των αρχών του 20ου αιώνα )

Κουτουλώντας , ως συνήθως , μέσα στο σκοτεινό θάλαμο της Ιστορίας έπεσα προ καιρού σε ένα γεγονός , επεισόδιο αποκαλείται ( incident ) ,  ιδιαίτερο και μάλλον άγνωστο στους περισσότερους. Πρόκειται για το επεισόδιο της Fashoda ( the Fashoda incident  όπως συχνά το αναφέρουν οι  μελετητές ).

Η σημασία αυτού του γεγονότος ( 1898 ) φαίνεται εκ πρώτης όψεως μηδαμινή , αφού ο τόπος ήταν ο ασήμαντος οικισμός Fashoda ( σήμερα Kodok )  στο νότιο Σουδάν , επί του Άνω Νείλου, ενώ οι εμπλεκόμενες δυνάμεις , μικρές έως ασήμαντες , δεν έφτασαν σε θερμή αντιπαράθεση.

Παρ’ όλα αυτά το  επεισόδιο  πυροδότησε συν τω χρόνω σημαντικές εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική και διπλωματική συμπεριφορά  των μεγάλων δυνάμεων εκείνης της εποχής . Θεωρείται μάλιστα από τους ειδικούς επί των διεθνών σχέσεων ότι το επεισόδιο αυτό σημάδεψε την εξωτερική πολιτική της Γαλλίας σχεδόν μέχρι και τις μέρες μας και έμεινε σαν όρος  γνωστός ως το » σύνδρομο της Fashoda «.

( Κουράγιο αναγνώστη , πρόκειται για σεντόνι υπέρδιπλο … )

[ Το παρόν είναι ανάτυπο από τη Καλύβα , θα ακολουθήσουν σε αυτή τη νέα κατηγορία και άλλα ]

Τα προεόρτια και η γενικώτερη εικόνα.

Οι ευρωπαϊκές μεγάλες δυνάμεις στις τελευταίες δύο δεκαετίες του 19ου αιώνα έχουν αποδυθεί σε ένα μανιώδη ανταγωνισμό για την απόκτηση και έλεγχο όλο και περισσότερων αποικιών. Βασικοί στόχοι η Ασία και η Αφρική , ιδιαίτερα η τελευταία που μετά τις «ηρωϊκές»  εξερευνήσεις των προηγουμένων δεκαετιών έχει παύσει πλέον να είναι  terra incognita .

Στην Ευρώπη οι ανταγωνισμοί έχουν διευθετηθεί μετά τη Συνθήκη του Αγ. Στεφάνου και την αναθεώρηση της στο Βερολίνο ( 1878 ) .  Εκκρεμεί το Ανατολικό Ζήτημα για το οποίο έχει πλέον εξευρεθεί και επιβληθεί ένα ιδιότυπο modus vivendi σε αναμονή περαιτέρω εξελίξεων. Η ανάμνηση της ναπολεόντειας περιόδου είναι ακόμα προφανής και εξακολουθεί ως ένα βαθμό να αποτελεί δαμόκλεια σπάθη επί των κεφαλών της ευρωπαϊκής ελίτ.

Οι ανταγωνισμοί που παλαιότερα  εκφράζονταν με εξοντωτικούς πολέμους  εντός του Ευρωπαϊκού χώρου ( οι  συνέπειες  του Κριμαϊκού πολέμου , οι εντάσεις στα Βαλκάνια και οι Ρωσοτουρκικοί πόλεμοι ,  οι επαναστάσεις του 1848 και 1870 ( κομμούνα ) , η σύσταση του  βασιλείου της Ιταλίας , ο Γαλλοπρωσσικός πόλεμος του 1870 ,  παρατίθενται ως παραδείγματα )  δεν μπορούσαν πλέον να συνεχιστούν . Οι βλέψεις στράφηκαν προς τις αποικίες για οικονομικούς όσο και για γεωπολιτικούς λόγους , στο μέτρο μάλιστα που καμμία από τις δυνάμεις δεν επεδίωκε σύγκρουση εντός του Ευρωπαϊκού εδάφους ( τα πράγματα βέβαια θα άλλαζαν στο μέλλον ) .

Έτσι το 1884 συγκαλείται με πρωτοβουλία του Λεοπόλδου Β του Βελγίου και  υπό τη προεδρία του Βίσμαρκ στο  Βερολίνο συνδιάσκεψη για να αποφασιστεί η τύχη – βλέπε διανομή – της Αφρικής . Προσκαλούνται 14 χώρες , μεταξύ αυτών και οι ΗΠΑ οι οποίες τελικά δεν μετείχαν. Βασικός στόχος της συνδιάσκεψης ήταν να καθοριστούν κανόνες στο αποικιοκρατικό παίγνιο , να οριστούν οι «σφαίρες επιρροής» ( όρος που για πρώτη φορά τότε εμφανίζεται στη διπλωματική αργκό ) , να γίνει διανομή των εδαφών και των πόρων της Μαύρης Ηπείρου και να εξευρεθούν οι μηχανισμοί εκείνοι που θα απέτρεπαν τις διενέξεις και το ενδεχόμενο συγκρούσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων.

(ο βασιλεύς Λεοπόλδος Β του Βελγίου άρτι τιμηθείς υπό του Βρεταννικού θρόνου δια του παρασήμου της περικνημίδος – κοινώς καλτσοδέτας )

Οι συμφωνίες που προέκυψαν είχαν ήδη , πρότερα ,  επιτευχθεί σε ανεπίσημες συναντήσεις και συνομιλίες μεταξύ μερικών ισχυρών «παικτών»  και ιδίως μεταξύ Γαλλίας ,  Μ. Βρετανίας και Γερμανίας καθώς και της Πορτογαλίας , του Βελγίου και της Ιταλίας. Ισχυροί παράγοντες όπως η Αυστροουγγαρία και η Ρωσία τέθηκαν στο περιθώριο για ευνόητους λόγους.

Η οριστική κατάργηση της δουλείας  και του δουλεμπορίου ήταν μια από τις «τρανταχτές»  αποφάσεις της συνδιάσκεψης  ( οι τυπικά μη δούλοι βέβαια παραμένουν επί της ουσίας σκλάβοι μέχρι και σήμερα ) .

Όμως  το σημαντικό είναι ότι αποφασίστηκε η διανομή των Αφρικανικών εδαφών μεταξύ των ανωτέρω βασικών «παικτών». Η Γερμανία , η Ιταλία και το Βέλγιο γίνωνται αποικιοκρατικές δυνάμεις σχεδόν εκ του μη όντος.

Γαλλία και Μ. Βρετανία μοιράζωνται τη μερίδα του λέοντος , η πρώτη στη ΒΔ Αφρική , τη Δ. Σαχάρα , οι Βρετανοί στη ΒΑ και ΝΑ Αφρική . Το Βέλγιο δια μιας εταιρείας ( ΜΚΟ ) με στόχο τον «εκπολιτισμό» των αγρίων αποκτά σημαντικό μέρος του Κονγκό , ώστε να μπορεί ο καλός Λεοπόλδος ( τη αρωγή του περίφημου κου Stanley ) να επιδίδεται στο αγαπημένο του σπόρ ( αυτό της κοπής χεριών και της σφαγής γυναικοπαίδων ) και μάλιστα με το αζημίωτο.  Τη κατάρα του Βέλγου  αλεξιπτωτιστή ( κυριολεκτικά και μεταφορικά ) πληρώνουν ακόμα οι κογκολέζοι στη πολύπαθη γη τους.

Πολύ σύντομα μετά το Scramble for Africa , όπως δόθηκε το σύνθημα στο Βερολίνο , κάθε μορφή ανεξαρτησίας στην αφρικάνικη γη καταλύεται , συχνά με βίαιο τρόπο . Το κράτος των Ζουλού  , οι επικράτειες άλλων τοπικών φυλάρχων , ακόμα και τα δύο «λευκά» αφρικανικά κράτη στη σημερινή Νότιο Αφρική ( Οράγγη και Τράνσβααλ ) μετά το περίφημο πόλεμο των Boers ( όπου οι Βρετανοί κατοχυρώνουν την ευρεσιτεχνία που αργότερα εξελίχθηκε στο Νταχάου και το Μπούχενβαλντ από τους επιμελείς τεύτονες μαθητές ) καταργούνται σταδιακά και ενσωματώνονται στα διάφορα αποικιακά μορφώματα. Μόνα ανεξάρτητα κράτη παραμένουν η ιδρυθείσα από τις ΗΠΑ νωρίτερα Λιβερία ( όπου επέστρεφαν οι απελευθερωθέντες σκλάβοι )  και το βασίλειο των Ράστα στη σημερινή Αιθιοπία , που αρχαιότατο και πανίσχυρο θα δώσει ένα καλό μάθημα στους Ιταλούς κατά το πρώτο Ιταλοαβησσυνιακό πόλεμο ( Μάχη της Adwa ) 1895 .

Όσον αφορά τους Βρετανούς το κυρίαρχο στοιχείο και ζητούμενο είναι να εξασφαλιστεί ο δρόμος προς το «διαμάντι του Στέμματος» δηλαδή την Ινδική χερσόνησο. Με την ύπαρξη και έλεγχο της διώρυγας του Σουέζ ,  τη κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο , την Αίγυπτο και Σουδάν , τη Κένυα  , Ροδεσία και Νότια Αφρική  εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη άντληση ( με τη μπουρού της σόμπας )  όλων των πόρων και πλεονεκτημάτων σε Αφρική και Ασία .

Διαμορφώνεται για την αγγλική πολιτική επομένως μια σειρά στόχων :

α) η ολοκλήρωση της επέκτασης στην Α. Αφρική σε συνδυασμό με την αποτροπή , υπονόμευση , αποπροσανατολισμό και αποθάρρυνση άλλων παικτών που θα είχαν βλέψεις στη περιοχή.

β) η κατίσχυση με κάθε κόστος επί των κάθε μορφής τοπικών επαναστατών και ιδιαίτερα το κίνημα των Μαχδιστών ( για το οποίο περισσότερα αργότερα ) που ήδη από το 1882 αμφισβητεί την επικυριαρχία στο Σουδάν.

γ) τη δημιουργία σιδηροδρομικού δικτύου στον άξονα Βορράς – Νότος της Ανατολικής Αφρικής που να συνδέει τη νότια Αφρική και το Ακρωτήρι με τη Κένυα και βορειότερα το πλόιμο Νείλο και τελικά με την Ανατολική Μεσόγειο. Οι εμβόλιμες αποικίες των Γερμανών και Πορτογάλων σε αυτή τη διαδρομή δεν θεωρούνται εμπόδιο αφού εκείνη την εποχή τα καθεστώτα των τριών χωρών βρίσκονται ( ακόμα ) σε αγαστή συνεργασία.

δ) η απόφαση για δημιουργία του Μεγάλου Στόλου ( Grand Fleet ) με σκοπό τη δυνατότητα του Ναυτικού της Αυτού Μεγαλειότητος  να προβάλλει τη κυριαρχία , να επιβάλλει τη πολιτική , να διασφαλίζει μεταφορές και γεωστρατηγικά συμφέροντα και να διεξάγει νικηφόρους πολέμους σε όλη σχεδόν την υφήλιο με εξαίρεση την αμερικάνικη Ήπειρο όπου ανέτειλε αργά , διστακτικά  αλλά σταθερά η νέα μεγάλη δύναμη ( Βλέπε Ισπανοαμερικανικό πόλεμο την ίδια εποχή )

Η άλλη μεγάλη αποικιακή δύναμη της εποχής , η Γαλλία , μη έχωντας  το ναυτικό πλεονέκτημα αλλά διαθέτωντας ένα πολύ ισχυρό χερσαίο στράτευμα αφού έχει εξασφαλίσει μεγάλο μέρος της Δυτικής Αφρικανικής και βόρειας Μεσογειακής ακτής ( Μαρόκο , Αλγερία και εσχάτως κατόπιν συμφωνίας με τους Ιταλούς και της Τυνησίας ) ελέγχει το μέγιστο μέρος της Σαχάρας , το μισό Κονγκό ( Μπραζαβίλλ )  και αρκετές περιοχές της υποσαχάριας  Αφρικής καθώς και τη βόρεια άκρη του Σομαλικού κέρατος στο Τζιμπουτί.

Οι Γάλλοι αναπτύσσουν μια άλλη στρατηγική θεώρηση :

Αντί για τον άξονα Β – Ν στο ανατολικό τμήμα  επιδιώκουν . διεισδύωντας στη καρδιά της Ισημερινής Αφρικής , να  ελέγξουν τον άξονα Δ – Α σε μια νοητή γραμμή από Γκάνα , Σενεγάλη  ή  Γαλλικό Κονγκό μέχρι τις ακτές της Σομαλίας στο Τζιμπουτί. Η στρατηγική αυτή προσβλέπει στο να δημιουργήσει τετελεσμένα τέτοια ώστε η Γαλλία να συνδιαχειρίζεται τα αφρικανικά πράγματα μαζί με τη Γηραιά Αλβιόνα  και να καταστήσει τη διώρυγα του Σουέζ λιγώτερο σημαντική για τους γεωπολιτικούς και στρατηγικούς σχεδιασμούς του μέλλοντος.

Η Γαλλική εξωτερική πολιτική εκείνη τη περίοδο χαρακτηρίζεται από τρία βασικά στοιχεία όσον αφορά τα ευρωπαϊκά πράγματα :

α) Υπάρχει το μίσος για τους Γερμανούς και η προετοιμασία για τη revanche που όμως θα επιτευχθεί το 1918.

β) Η διάχυτη δυσπιστία προς τη Βρεταννική στάση και πολιτική στο μέτρο που υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα ισχυροί δεσμοί της  βασιλικής οικογένειας με το Αννόβερο και το Κάϊζερ. Οι βρεταννοί  δεν  υπόσχονται να εμπλακούν σε πόλεμο ή  εντάσεις μεταξύ Γερμανίας – Γαλλίας όσο δεν θα θίγωνται οι Κάτω χώρες. Η κοινή περιπέτεια στη Κριμαία  κατέστησε τις δύο χώρες προ δεκαετιών συμμάχους στο μέτρο που τίθεντο σε αμφισβήτηση τα συμφέροντά τους στην Ανατολή , αλλά έκτοτε περισσότερο ωφελημένοι είχαν βγεί οι Βρεταννοί. Υπήρχαν κοινά οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα , αλλά μετά την μονομερή Βρεταννική επέμβαση στην Αίγυπτο τη δεκαετία του 1880 , όπου οι Γάλλοι δεν έλαβαν μέρος διστάζωντας , ήταν προφανές ότι καθένας θα ακολουθούσε το δικό του δρόμο.

γ) Η Διπλή Συμμαχία Γαλλίας Ρωσίας από εκείνη τη περίοδο δημιουργούσε ένα πρόσθετο εμπόδιο , μια διαρκή δυσπιστία , για τη ΓαλλοΒρεταννική προσέγγιση. Η Διπλή Συμμαχία είχε βέβαια ατονήσει τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας 1890 , αλλά η αμοιβαία δυσπιστία και επιφυλακτικότητα υπήρχε πάντα. Παράλληλα η Γερμανία επιχειρούσε να προσεγγίσει τη Γαλλία με διάφορα διπλωματικά τερτίπια , αλλά η υπόθεση Ντρέυφους ανέτρεψε κάθε προσπάθεια. Η επικείμενη αναθεώρηση της θα περιέπλεκε ακόμα περισσότερο τα πράγματα.

Τη Γαλλική εξωτερική πολιτική επομένως  χαρακτήριζε μια αμφισημία. Από τη μια πολιτικοί όπως ο Γαμβέττας επιδίωκαν την προσέγγιση και συμμαχία με τη Μ. Βρεταννία , στα πλαίσια ενός «εκσυγχρονιστικού» αστισμού. Άλλοι πολιτικοί ( Faure κλ )  έβαζαν ως προτεραιότητα τη διαρκή αύξηση της δύναμης της Γαλλίας και τη πολυπόθητη revanche χωρίς να προσβλέπουν σε συμπόρευση με τους Βρεταννούς ( για ορισμένους το ίδιο μισητοί όσο και οι Γερμανοί ).

Την επίμαχη περίοδο στη Μ. Βρεταννία κυριαρχούσαν οι Torries ( Lord Salisbury , Balfour ) ενώ στη Γαλλία ασκούσε και διηύθηνε την εξωτερική πολιτική ο κύριος A. Hanotaux , της παράταξης των ρεβανσιστών.

Το Γαλλικό σχέδιο είχε μερικά σημαντικά μειονεκτήματα.

Απαιτούσε την εξερεύνηση , καθυπόταξη , αποικιακή ενσωμάτωση και οργάνωση απέραντων και εν πολλοίς δύσβατων εδαφών με τροπικό κλίμα , έλη , δάση αδιαπέραστα , πολλούς ποταμούς και ορεινές περιοχές χωρίς καμμία υποδομή που θα μπορούσε να εξυπηρετήσει μεταφορές και επικοινωνίες , πόσω μάλλον οργανωμένη αποικιακή εκμετάλλευση και κυριαρχία.

Τα εδάφη αυτά δεν αναμενόταν να αποφέρουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους σύντομα , ενώ η Γαλλική οικονομία δεν βρισκόταν στις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

Ελλείψει ισχυρής ναυτικής δύναμης που να μπορεί να υποστηρίζει επιχειρήσεις και στις δύο ακτές της Αφρικανικής ηπείρου το εγχείρημα θα βασιζόταν στις χερσαίες δυνάμεις άρα , δεδομένου του δύσβατου και αχανούς εδάφους , θα απαιτούσε πολύ χρόνο.

Ο μοναδικός ανεξάρτητος μονάρχης της περιοχής , ο Αιθίοπας Μενελίκ , πιεζόμενος από τους Ιταλούς αλλά και το κίνημα των Μαχδιστών  μουσουλμάνων δεν μπορούσε να αποτελέσει αξιόπιστο σύμμαχο. Μάλιστα  ενώ αρχικά οι Γάλλοι εξόπλιζαν με σύγχρονα όπλα το στρατό του Μενελίκ , αφού μπόρεσαν  να επιτύχουν την οριστική και αδιαμφισβήτητη κατοχή της Τυνησίας χωρίς Ιταλικές αντιρρήσεις  , στη συνέχεια διέκοψαν τις επαφές με τον Αιθίοπα αυτοκράτορα . Ο τελευταίος αναγκάστηκε να πολεμήσει και τελικά να νικήσει τους Ιταλούς  το 1895 – 6 μόνο με τη βοήθεια ορισμένων Ρώσων στρατιωτικών συμβούλων ( η παρουσία των τελευταίων στην Αιθιοπία έχει παρελθόν επομένως και ιστορικό βάθος και δεν είναι καθόλου τυχαία ) .

( ο χριστιανός αυτοκράτωρ Μενελίκ ο Βούς )

Έναντι αυτών των μειονεκτημάτων υπήρχαν και δύο πλεονεκτήματα:

α) Το γεγονός ότι η παρουσία Ευρωπαίων σε αυτά τα εδάφη ήταν από ελάχιστη ως ανύπαρκτη έδινε τη δυνατότητα να προχωρήσουν οι χερσαίες αποστολές σχεδόν εν κρυπτώ και να δημιουργήσουν τετελεσμένα χωρίς άλλες ενδιαφερόμενες δυτικές δυνάμεις να αντιληφθούν τι έχει συμβεί ή / και να προλάβουν να αντιδράσουν . Με βάση τις αποφάσεις του Βερολίνου η Αφρική ήταν tabula rasa και οποιοσδήποτε εξασφάλιζε σε μια περιοχή συμφωνίες με τους τοπικούς φυλάρχους ή δια της βίας κατοχή και στη συνέχεια αστυνόμευση , εγκατάσταση αποικιακών αρχών και οικονομική εκμετάλλευση μπορούσε να κατοχυρώσει οριστικά τη κυριαρχία του στη περιοχή , χωρίς να  μπορούν οι λοιποί «μουστερήδες» να αμφισβητήσουν αυτή την εξέλιξη είτε  de facto είτε de jure . (Δείτε   με ποιά μέσα και ποιές ρυθμίσεις μοιράστηκε μεταξύ των θηρίων η αποικιακή λεία εκείνη τη περίοδο ,  ώστε απρόσκοπτα να συμβάλλουν διαχρονικά οι απολίτιστοι «άγριοι» στο  Δυτικό «θαύμα» … η συμφωνία των λύκων άντεξε βέβαια λιγώτερο από 20 χρόνια , η τράπουλα στη συνέχεια ξαναμοιράστηκε )

β) Το κίνημα του Μάχδη μέσα από τη καρδιά του Δ. Σουδάν  από το 1881 και σχεδόν για 15 χρόνια επέφερε σημαντικές μεταβολές στη κατάσταση της περιοχής. Οι Βρετανοί έχουν εγκατασταθεί οριστικά στην Αίγυπτο , τυπικά υπό Οθωμανική κυριαρχία και ελέγχουν σχεδόν απόλυτα το κανάλι του Σουέζ αλλά και το τοπικό μονάρχη ( χεδίβη )  Τεουφίκ . Το Σουδάν ως  επαρχία του Αιγύπτιου χεδίβη αποτελεί μέρος της επικράτειας. Είναι χαρακτηριστική η βρετανική πολιτική σε αυτό το διάστημα. Χωρίς να  αμφισβητεί την επικυριαρχία του οθωμανού σουλτάνου επί της Αιγύπτου για να μη κλονίσει περαιτέρω τον απαραίτητο , αν και καταρρέοντα ,  για τους αγγλικούς σχεδιασμούς Μεγάλο Ασθενή ,  επιβάλλει οικονομικό πολιτικό και στρατιωτικό έλεγχο στο τοπικό καθεστώς ελέγχωντας και το κανάλι ( όπου οι μετοχές των Αιγυπτίων μετά από κρίση χρέους  ;) έχουν μεταβιβαστεί σε ευρωπαϊκά και κατά βάση βρεταννικά συμφέροντα ) καθώς και το Νείλο σχεδόν μέχρι τις πηγές του. Η εποχή του Λώρενς δεν έχει έρθει ακόμα και ο Σουλτάνος εξακολουθεί να αποτελεί χρήσιμο εργαλείο.

( ο μέγας Μάχδης )

Ο Μωχάμετ Αχμάντ, ένας  σιίτης σούφι αυτοανακηρύσσεται Μάχδης εκμεταλλευόμενος μια μακρά παράδοση του αιρετικού Ισλάμ και αφού επικρατεί σε διάφορες περιοχές έναντι των θρησκευτικών του αντιπάλων οργανώνει ένα τεράστιο κίνημα με σκοπό να διώξει την οθωμανική διακυβέρνηση  τους «ορθόδοξους» ουλεμάδες ,  τους Αιγύπτιους και τους Δυτικούς.

Στα επόμενα 4 χρόνια και μέχρι το θάνατό του από τυφοειδή πυρετό  δημιουργεί ένα τεράστιο και πανίσχυρο κράτος στη περιοχή , κατανικά επανειλημμένα Αιγύπτιους ( που προσχωρούν μαζικά στους μαχδιστές ) και Βρεταννούς  και καταλαμβάνει σχεδόν όλο το σημερινό Σουδάν. Οι Βρετανοί θα υποστούν σοβαρό πλήγμα στο γόητρό τους ( και με το θάνατο του Ch. Gordon στο Χαρτούμ ) , αλλά συγχρόνως χάνουν και τον έλεγχο του Άνω Νείλου .  Οι διάδοχοι του Μάχδη επεκτείνουν το κράτος τους, απειλούν την Αιθιοπία και την Ερυθραία  και αποτελούν δυνητικό κίνδυνο για την Αίγυπτο . Η απειλή για τα βρεταννικά συμφέροντα είναι σοβαρή . Η περιοχή του Άνω Νείλου μέχρι και το 1897 – 9 είναι επί της ουσίας εκτός ελέγχου για τις μεγάλες δυνάμεις . Το Νότιο Σουδάν βρίσκεται στο χάος , στο άγνωστο και την ακυβερνησία.  Η επαρχία αυτή ονόματι Equatoria ( λόγω της γειτνίασης με τον ισημερινό )  έχει εγκαταλειφθεί  από τους ελάχιστους δυτικούς και το τοπικό κυβερνήτη Emin Pasha , ένα Γερμανό ήδη από το 1888 .   Παρουσιάζεται επομένως η ευκαιρία για τους Γάλλους να δράσουν , ευκαιρία μέχρι πρότινος μη υπάρχουσα , όσο ακόμα η περιοχή ήταν υπό Αιγυπτιο – Βρεταννικό έλεγχο.

Τα δύο αυτά  , ως ένα βαθμό ευκαιριακά , πλεονεκτήματα θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν οι Γάλλοι όπως θα δούμε στη συνέχεια

Το επεισόδιο στη Fashoda

( πίνακας που απεικονίζει τον Marchand στη Fashoda )

Οι Γάλλοι επιχειρώντας να ακολουθήσουν τη στρατηγική Δύση – Ανατολή , όπως εξηγήσαμε παραπάνω , οργανώνουν το 1896 μία αποστολή υπό το ταγματάρχη  Jean Baptiste Marchand που σκοπό είχε , ξεκινώντας από το Γαλλικό Κονγκό να διασχίσει  με πορεία ΝΔ προς ΒΑ τη καρδιά της τροπικής  Αφρικής , Βελγικό Κονγκό , Ουγκάντα και να καταλήξει στο Νότιο Σουδάν επί του δυτικού κλάδου του Νείλου. Ταυτόχρονα μια άλλη αποστολή που θα εκκινούσε από την άκρη της Σομαλίας  ( Τζιμπουτί ) υπό το γνωστό και μη εξαιρετέο μαρκήσιο  Christian de Bonchamps με πορεία Δ προς Α σχεδιαζόταν να συναντηθεί με την αποστολή Marchand  στο Νείλο.  Η δεύτερη αυτή αποστολή θα επιχειρούσε να περάσει τα Αιθιοπικά υψίπεδα , μια διαδρομή πολύ διαφορετική από γεωγραφικές και κλιματικές συνθήκες αλλά επίσης δύσκολη , αν και σαφώς μικρότερη από αυτήν που είχε να φέρει σε πέρας η αποστολή Marchand.

Στις αρχές του 1897 ξεκινά από το Γαλλικό Κονγκό η εκ Δυσμών αποστολή αποτελούμενη από 20 περίπου Γάλλους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς και 120 μαύρους στρατιώτες (tiralleurs ). Μεταφέρουν εφόδια  και ελαφρύ οπλισμό και βέβαια τη tricolore σε μία βασανιστική πορεία ανάμεσα σε τροπικά δάση ,  έλη , βουνά και ποτάμια και καταλήγουν στις αρχές Ιουλίου του 1898 , δηλαδή μετά από ταλαιπωρία 14 μηνών , στο Νείλο , σε ένα μικρό οικισμό του Ν. Σουδάν με το όνομα Fashoda.

O οικισμός αυτός  πρώτη φορά αναφέρεται από Γερμανό εξερευνητή προ 20ετίας περίπου ως ο μοναδικός σταθμός – πρόσβαση στο Νείλο για ένα μήκος ακτών τουλάχιστον 100 μιλίων , επειδή προς Βορράν αλλά και προς Νότο  υπάρχουν έλη και ποτάμια χλωρίδα που απαγορεύουν τη πρόσβαση σε σταθερό έδαφος. Ο Γερμανός αναφέρει ότι η Fashoda είναι ο μοναδικός διαμετακομιστικός σταθμός στη περιοχή ,  έδρα δουλεμπορίου Αράβων , όπου μάλιστα το γενικό εμπόριο και την άτυπη εξουσία ελέγχει ένας απροσδιόριστος Έλληνας.  Η Fashoda αργότερα  αναφέρεται ως έδρα Αιγυπτιακής φρουράς κατά τη περίοδο πριν την επανάσταση του Μάχδη , όπου μάλιστα υπάρχει και οχυρό. Στη συνέχεια η Fashoda  εγκαταλείπεται  από τους Αιγυπτίους και τους ελάχιστους λευκούς και την εξουσία αναλαμβάνουν διάφοροι τοπικοί φύλαρχοι. Ο οικισμός με τη γύρω περιοχή έχει περιέλθει σε κατάσταση χαοτική , το εμπόριο και το δουλεμπόριο έχουν σταματήσει και ελάχιστοι κάτοικοι ( λιγότεροι από 2000 ) έχουν απομείνει στην ευρύτερη περιοχή Bahr el Ghazal.

( όχι και πολύ ακριβής χάρτης με τα σημερινά όρια του Σουδάν , όπου Kodok βλέπε την τότε Fashoda )

Οι Γάλλοι βρίσκουν τον οικισμό σε πλήρη παρακμή ,  καταλαμβάνουν το οχυρό και υψώνουν τη Γαλλική σημαία. Έρχονται σε επαφή με τους ελάχιστους κατοίκους και τους τοπικούς παράγοντες και εξασφαλίζουν ανοχή και στη συνέχεια συμμαχίες. Ανακηρύσσουν τη περιοχή Γαλλικό προτεκτοράτο σύμφωνα με τις οδηγίες που είχαν λάβει . Αρχίζουν να επισκευάζουν το οχυρό και περιμένουν την εξ Ανατολών αποστολή του Bonchamps , αυτή που τελικά δεν θα έρθει ποτέ . Οι Γάλλοι έχουν χάσει προ πολλού την επιρροή τους στον Αιθίοπα αυτοκράτορα και η αποστολή αυτή θα κολλήσει στα αφιλόξενα Υψίπεδα της Αβυσσηνίας .  Η αναμονή του Marchand  διαρκεί για δύο κοντά μήνες , γιατί κατά τα μέσα Σεπτεμβρίου θα εμφανιστούν οι «άλλοι μουστερήδες».

( sirdar H. Kitchener )

Την ίδια ακριβώς περίοδο οι Βρεταννοί με τους Αιγύπτιους επιχειρούν να ανακαταλάβουν το Σουδάν από τους Μαχδιστές. Αρχιστράτηγος ( σερντάρης ) του χεδιβικού στρατεύματος ορίζεται ο πολύς H. Kitchener που εισβάλλει στο Β. Σουδάν και κατεβαίνει το Νείλο με μεικτό στράτευμα Βρεταννών – Αιγυπτίων και κανονιοφόρους.  Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1898   στο Ομντουρμάν σημείο που ο Νείλος χωρίζεται σε Λευκό και Κυανό γίνεται αποφασιστική μάχη όπου νικούν οι «πολιτισμένοι» και ανοίγει ο δρόμος προς το Χαρτούμ και ο Λευκός Νείλος. Ο  Kitchener πληροφορείται από Σουδανούς ότι σε ένα μικρό οικισμό στο Ν. Σουδάν ,  εκατοντάδες μίλια νότια επί του Λευκού Νείλου , έχει εμφανιστεί προ καιρού μια απροσδιόριστης εθνικότητας δύναμη λευκών που έχουν μάλιστα τον έλεγχο της περιοχής και έχουν υψώσει μια άγνωστη ( για τους αυτόχθονες ) σημαία.

Η πληροφορία αυτή κινητοποιεί τα ανακλαστικά των Βρεταννών που ήδη προωθούνται προς Νότο και έτσι 2 εβδομάδες μετά μια ισχυρή αναγνωριστική δύναμη κανονιοφόρων και στρατού , υπό τον ίδιο το σερντάρη , εμφανίζεται προ της ασήμαντης Fashoda .  Είναι εδώ ενδιαφέρον να δούμε ότι ο W. Churchill νεαρός τότε αξιωματικός του ιππικού που μετέχει ( ως αποσπασμένος  ελέω μαμάς και καταγωγής ) στη δύναμη του Kitchener περιγράφει στο βιβλίο του :

THE RIVER WAR   An Account of the Reconquest of the Sudan ( 1902 )

μαρτυρίες αυτοπτών ( ο ίδιος είχε παραμείνει βορειότερα ) σχετικά με την έκπληξη των Βρεταννών αλλά και των Γάλλων κατά τη πρώτη συνάντηση. Ο ίδιος αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου του στην , από τη σκοπιά ενός Βρεταννού , περιγραφή του επεισοδίου της Fashoda , ως ένα παράπλευρο αλλά πολύ ενδιαφέρον γεγονός , το μόνο γεγονός αυτής της εκστρατείας που κατά τον ίδιο το νεαρό τότε Winston θα μπορούσε να επιφέρει συνέπειες επί των ευρύτερων συσχετισμών.

Γνωρίζουμε πλέον ότι στη Γαλλία είχε συμβεί αλλαγή κυβέρνησης και πολιτικής ( Brisson ) και επικεφαλής της Γαλλικής εξωτερικής πολιτικής ήταν πλέον ο Th. Delcasse , υποστηρικτής του ¨εκσυγχρονισμού» και της ΓαλλοΒρεταννικής προσέγγισης. Ο ίδιος είχε ειδοποιήσει τους Βρεταννούς για την ύπαρξη της αποστολής Marchand , αλλά ουδείς εκείνη τη στιγμή εγνώριζε ότι ο Γάλλος ταγματάρχης είχε επιτύχει το στόχο του. Η Βρεταννική διπλωματία μάλιστα θεωρούσε το εγχείρημα αδύνατο και ο σερντάρης Kitchener δεν είχε ειδοποιηθεί για το ενδεχόμενο. Η αλλαγή φρουράς στη Γαλλική διπλωματία θα παίξει στη πορεία σημαντικό ρόλο στην επίλυση μιας κρίσης πολύ πιό σημαντικής από το μικρό οικισμό όπου τα αρχικά γεγονότα διαδραματίστηκαν.

Πρέπει εδώ λοιπόν να τονιστεί ότι οι Γάλλοι , μη έχωντας καμμία επικοινωνία με το Marchand εδώ και πολλούς μήνες , δεν γνωρίζουν οτιδήποτε για τη τύχη της αποστολής . Οι Βρεταννοί ανακαλύπτουν ιδίοις όμμασι το απρόσμενο γεγονός και μέσω Νείλου – Καϊρου – τηλέγραφου ειδοποιείται το Φόρεϊν Όφφις , το οποίο με τη σειρά του εκδίδει νότα διαμαρτυρίας προς τη Γαλλική κυβέρνηση . Μέσω αυτής της οδού καθίσταται γνωστό το επίτευγμα του Marchand στη Γαλλική κυβέρνηση και τη κοινή γνώμη.

Ο Kitchener  επιστρέφει εσπευσμένα προς Βορρά , αφήνωντας  τοπικό διοικητή ένα Άγγλο συνταγματάρχη ( H. Dorien Smith )  με ρητή διαταγή να μην επιχειρηθεί αναμέτρηση , ούτε προσπάθεια κατάληψης του οχυρού , η παραμένουσα δύναμη να στρατοπεδεύσει στο λιμάνι και τον οικισμό . Επίσης έπρεπε να γίνει προσπάθεια προσεταιρισμού των τοπικών παραγόντων με τους οποίους οι Γάλλοι είχαν ήδη σχέσεις συνεργασίας.

Ο συνταγματάρχης θα περίμενε νέες διαταγές , αφού η βρεταννική διπλωματία θα κατέληγε σε αποφάσεις σχετικά με το πρακτέο. Έτσι αρχίζει να πλέκεται ένα διττό παίγνιο :

Η επιτόπου κωμωδία , όπου κάθε πρωί   υψώνονται  δύο σημαίες με σάλπιγγες και παράτες ( η tricolore  στο οχυρό και η union jack στο λιμάνι )  για να υποσταλούν το ίδιο επίσημα  το δειλινό . Τηρώντας το πρωτόκολλο πραγματοποιούνται επισκέψεις , γεύματα , δείπνα και συναντήσεις ενώ παράλληλα οι σκοποί βρίσκονται με το δάκτυλο στη σκανδάλη.

Ο Marchand γνωρίζει ότι μια αναμέτρηση με τον αντίπαλο θα κατέληγε σε ολοκληρωτική ήττα. Η υπεροπλία και η αριθμητική υπεροχή των Βρεταννών ήταν καταθλιπτική . Πέραν αυτού τα πυρομαχικά των Γάλλων είναι ελάχιστα λόγω της χρήσης κατά τη μακρά πορεία , αλλά και κατά τις πρώτες μέρες στη Fashoda εναντίων ατάκτων.  Μη έχωντας όμως επικοινωνία με τη κυβέρνηση του επιμένει στην αρχική του στάση επικαλούμενος τις διαταγές που είχε πάρει και τις αποφάσεις της συνδιάσκεψης του Βερολίνου. Θεωρεί ότι νόμιμα βρίσκεται εδώ και ότι η περιοχή της Fashoda έχει κηρυχθεί Γαλλικό Προτεκτοράτο τηρουμένων όλων των τυπικών προϋποθέσεων. Δηλώνει ότι δε μπορεί να «πάρει τη σημαία» και να φύγει , χωρίς διαταγή από τη κυβέρνησή του διότι θα κατηγορηθεί για έσχατη προδοσία.

Ο Dorien Smith πάλι , δεσμευμένος από τις εντολές του Kitchener , τηρεί τα προσχήματα ενώ σταδιακά πιέζει και περιορίζει στο οχυρό τους Γάλλους , δυσχεραίνωντας τον εφοδιασμό τους από τους τοπικούς παράγοντες , οι οποίοι προφανώς επιλέγουν να συνεργαστούν με τον ισχυρότερο. Πάντως σε καμμία περίπτωση δεν υπάρχει αντιπαράθεση και χρήση πυρών.

Το παράλληλο παίγνιο εκτυλίσσεται στην Ευρώπη . Ο τύπος εκατέρωθεν ρίχνει συνεχώς λάδι στη φωτιά  και πολεμικές κραυγές  εκδηλώνονται και από τις δύο πλευρές του καναλιού. Παράλληλα οι πολιτικοί υπεύθυνοι εργάζωνται συνεχώς επιδιώκοντας την εξεύρεση μιας λύσης.  Οι Βρεταννοί Torries επιμένουν σε μια πολιτική «ισχύος» , γνωρίζοντας ότι οι Γάλλοι επιδιώκουν τη προσέγγιση και τη συνεργασία και έχωντας ως δεδομένο ότι πρακτορεύουν στη περιοχή τα συμφέροντα του Οθωμανού Σουλτάνου , υπενθυμίζουν στους Γάλλους τις κοινές δεσμεύσεις των δύο δυνάμεων απέναντι στο Μεγάλο Ασθενή.  Παράλληλα γνωρίζουν ότι πέραν του καταθλιπτικού συσχετισμού δύναμης επί του τοπικού πεδίου ( Fashoda ) οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για τη Γαλλία  και στην Ευρώπη αλλά και στις αποικίες. Μια αντιπαράθεση Μ.Βρεταννίας Γαλλίας θα έβρισκε τη δεύτερη χωρίς πρόθυμους συμμάχους και με πολλούς , ακόμα πιό πρόθυμους αντιπάλους τόσο στην Ευρώπη όσο και στις αποικίες ( μεταξύ αυτών και η πάντα ισχυρότατη Γερμανία ) .   Η ναυτική υπεροχή των Βρεταννών βαραίνει ιδιαίτερα στη ζυγαριά.

Τα παραπάνω αντιλαμβάνεται και ο Delcasse που ως βασικό στόχο της πολιτικής του επιπροσθέτως έχει τη συμπόρευση Γαλλίας και Μ. Βρεταννίας στον 20ο αιώνα που έρχεται.

Ο ίδιος ο  Marchand με αγγλική κανονιοφόρο φτάνει στα μέσα Οκτωβρίου στο Κάιρο για να επικοινωνήσει με τη Γαλλική κυβέρνηση και να λάβει οδηγίες. Θα επιστρέψει σύντομα επί τόπου για να διαπιστώσει ότι η μονάδα του έχει περιέλθει πλέον σε κατάσταση απελπισίας. Στις 3 Νοεμβρίου του 1898 φθάνει επιτέλους η διαταγή της γαλλικής κυβέρνησης για υποστολή της σημαίας και αποχώρηση προς Δυσμάς. Ο Marchand  θα αποχωρήσει λίγο αργότερα ενώ οι Βρεταννοί αποδίδουν τιμές και παρουσιάζουν όπλα.

Οι Γάλλοι πιεζόμενοι από τις συνθήκες και τους συσχετισμούς επιλέγουν την υποχώρηση  ( είναι σχεδόν διασκεδαστική η δια της διπλωματίας ανταλλαγή επιχειρημάτων μέχρι να ληφθεί από τη Γαλλία η απόφαση υποχώρησης .. στο τέλος αυτής της διελκυστίνδας οι Βρεταννοί ισχυρίζονται ότι κατέχουν τη Fashoda νομίμως , ως αποτέλεσμα της επικράτησης τους επί των προηγουμένων κατόχων , δηλαδή … των Μαχδιστών ,  όπου οι Γάλλοι αντιτείνουν το γεγονός ότι αυτοί κατέλαβαν τη Fashoda  από τους Μαχδιστές πολύ πριν , δύο μήνες ,  εμφανιστούν εκεί οι Βρεταννοί ) ενώ ήδη η κοινή  γνώμη στη Γαλλία ασχολείται περισσότερο με την αναψηλάφηση της υπόθεσης  Ντρέυφους , τον αντισημιτισμό και τη Γερμανική απειλή , θεωρώντας ότι είναι μη παραγωγική η διαμάχη με τη Μ. Βρεταννία για έναν ανάξιο λόγου οικισμό στην άκρη της Αφρικής. Ο Delcasse όμως , δια της υποχώρησης αυτής , έχει επιτύχει το πραγματικό του στόχο όπως θα δούμε παρακάτω.

Οι συνέπειες και το σύνδρομο της Fashoda

Αναφέρει ο Delcasse στο Γάλλο πρέσβυ στο Λονδίνο :

«Il n’appartient ni au capitaine Marchand, ni au Gen.
Kitchener de tirer les conséquences politiques des expeditions qu’ils ont
eu à diriger.»

[ Δεν ανήκει ούτε στο Λοχαγό Marchand ( ήταν ήδη ταγματάρχης αλλά είναι γνωστή η διπλωματική γλώσσα και οι τεχνικές της ) ούτε στο Στρατηγό Kitchener η ευθύνη να εξάγουν τις πολιτικές συνέπειες των επιχειρήσεων που έχουν αναλάβει να διευθύνουν – φέρουν εις πέρας ]

Αυτό γιατί έχει ήδη αποφασισθεί ότι για τη Γαλλία η προσέγγιση με τη Βρεταννία και η  οικειοθελής υποχώρηση στις βρεταννικές απαιτήσεις τώρα ( και ως ένα βαθμό στο μέλλον )  θα αποτελέσουν τον άξονα πάνω στον οποίο θα κινηθεί για πολλά χρόνια η Γαλλική Εξωτερική πολιτική του 20ου αιώνα.

Σύντομα και στη Μ. Βρεταννάι θα κυριαρχήσουν πολιτικά οι Φιλελεύθεροι ( Whigs ) με μια πιό “προοδευτική” και φιλοευρωπαϊκή ατζέντα . Με αρχή τη συμφωνία του Μαρτίου 1899 όπου διακανονίστηκε οριστικά το καθεστώς του Σουδάν αλλά και της υποΣαχάριας Αφρικής μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων , θα έχουμε στη συνέχεια μια σειρά συμφωνιών , συμβιβασμών και κοινών ενεργειών που θα οδηγήσουν τελικά το 1904 στις 8 Απριλίου τις δύο κυβερνήσεις στην υπογραφή μιας σειράς συμφωνιών για το Σουδάν , το Μαρόκο τη Newfoundland το Σιάμ και άλλες περιοχές αποικιακού και οικονομικού  ενδιαφέροντος που πήρε το όνομα Entente Cordiale και έβαλε τις οριστικές βάσεις συνεργασίας και συμμαχίας των δύο χωρών για τη συνέχεια του 20ου αιώνα. Αυτές οι σχέσεις συμμαχίας επιβεβαιώθηκαν σε δύο παγκοσμίους πολέμους και μέχρι και τη κρίση του Suez το 1956. Στη συνέχεια οι Γάλλοι και οι Βρεταννοί ακολούθησαν διιστάμενες πολιτικές. Η Μ. Βρεταννία θα προσκολληθεί οριστικά στο άρμα των ΗΠΑ , ενώ οι Γάλλοι θα επιχειρήσουν να ακολουθήσουν μια σχετικά ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική , προσβλέπωντας περισσότερο  προς τη Κεντρική Ευρώπη και όχι προς το Κανάλι. Ορισμένοι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η γαλλική υποχωρητικότητα στη Fashoda  δημιούργησε το έδαφος μιας ανισοβαρούς σχέσης των δύο χωρών , από την οποία επωφελήθηκε κυρίως η Γηραιά Αλβιών . Οι κινήσεις της Γαλλικής εξωτερικής πολιτικής έκτοτε ( και μέχρι το 1956 ) υπαγορεύονταν σε σημαντικό βαθμό από την επιδίωξη μιας αδιατάρακτης σχέσης με το Ηνωμένο Βασίλειο , έτσι ώστε να αποφεύγεται κάθε προσέγγιση  του με τη μισητή Γερμανία και να εξασφαλίζεται η ισορροπία και η ειρήνη στην Ευρώπη ή σε περίοδο σύρραξης το ναυτικό πλεονέκτημα και η εν γένει υπεροπλία. Η διαρκής αυτή στρατηγική της Γαλλίας οδήγησε σε συμβιβασμούς και υποχωρήσεις με πρώτη αυτή της άρνησης να βοηθηθεί η σύμμαχος Ρωσία στο πόλεμο με την Ιαπωνία το 1905. Τα Βρεταννικά ανακλαστικά απέναντι στην αρκούδα ήσαν ( και παραμένουν ακόμα και σήμερα ) ισχυρά και αδιαπραγμάτευτα.

Ως “σύνδρομο” επομένως της Fashoda αποκαλείται η διπλωματική πρακτική των Γάλλων να επιδιώκουν , ακόμα και με θυσίες , τη συμμαχία και συνεργασία με τη Μεγάλη Βρεταννία για μεγάλο μέρος του 20ου αιώνα και πήρε το όνομα από το μικρό οικισμό του Ν. Σουδάν όπου το ιδιότυπο αυτό επεισόδιο έλαβε χώρα.

[ Για το ποστ αυτό ανέτρεξα σε όσες πηγές μπορούσα να βρώ διαθέσιμες στο διαδίκτυο , μεταξύ αυτών δύο βιβλία : το βιβλίο του Churchill που αναφέρω παραπάνω και το French Foreign Policy from Fashoda to Serajevo (1898-1914) του Αμερικανού πολιτικού επιστήμονα G. Stuart που γράφτηκε το 1920. Ο τελευταίος ήταν παρών στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του επεισοδίου . Κατά τη περιπλάνησή μου στις διάφορες πηγές βρέθηκα μπροστά σε πολύ ενδιαφέροντα ζητήματα που έχουν σχέση και με τη σημερινή κατάσταση στη χώρα μας αλλά και με διάφορα άλλα φαινόμενα και ερωτήματα της σημερινής παγκόσμιας σκηνής. Βρέθηκα σε πειρασμό να τα εξετάσω εντός του παρόντος άρθρου , αλλά ο κίνδυνος πλατειασμού ήταν μεγάλος … ήδη το τράβηξα μακρυά το κουβάρι. Ίσως σε επόμενο ποστ να ασχοληθώ πχ με τη χρεωκοπία της Αιγύπτου τη δεκαετία του 1870 και τα διάφορα καταπληκτικά που συνέβησαν τότε .

Σε κάθε περίπτωση το παρόν δεν έχει φιλοδοξίες να αποτελέσει  ιστορικό πόνημα , παρά μόνο να μεταφέρει τους αναγνώστες που θα έχουν το χρόνο και τη διάθεση να το διαβάσουν , σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίοδο της παγκόσμιας ιστορίας ]

[ Σημείωση : το άρθρο υπέστη μικρής σημασίας διορθώσεις και προσθήκες αργότερα  σήμερα επειδή ανέβηκε σχεδόν εν θερμώ ] : Σημείωση Ιουλίου στη Καλύβα.


Ακολουθούν δύο σχόλια δικά μου όπου προσέθεσα τότε κάποιες ενδιαφέρουσες  πληροφορίες:

Επ ευκαιρία να χρησιμοποιήσω τα σχόλια για να προσθέσω σταδιακά μερικά παραφερνάλια.

Μεταξύ αυτών κάτι που αφορά τη συμφωνία του 1904 ( Entente Cordiale )
Ο προσεκτικός αναγνώστης θα παρατήρησε ότι σε αυτήν , πέραν των διαφόρων περιοχών αποικιακού ενδιαφέροντος , αναφέρεται και η Newfoundland δηλαδή η ΒΑ γωνία του σημερινού Καναδά. Η περιοχή αυτή μετά το τέλος των πολέμων της Ισπανικής Διαδοχής και δια της συνθήκης της Ουτρέχτης ( 1717 ) αποτελούσε μέρος των αμερικανικών κτήσεων του Βρεταννικού στέμματος. Παλαιότερα υπήρχαν εκεί Γαλλικοί οικισμοί και εμπορικοί σταθμοί. Στα εκεί πλούσια νερά του Ατλαντικού δραστηριοποιούνταν Πορτογάλοι , Βάσκοι , Γάλλοι και Άγγλοι ψαράδες και με τη συνθήκη της Ουτρέχτης ρυθμίστηκαν και τα fishing rights που αφορούσαν κυρίως τη ρέγγα και το μπακαλιάρο.

Στον επόμενο όμως αιώνα ( 19ο ) κατέστη της μόδας ο αστακός , ως προνομιακό έδεσμα των πλουσίων και επειδή τα νερά στη Newfoundland έβριθαν από αυτό το εκλεκτό αλλά και προσοδοφόρο αλίευμα , υπήρξαν στη περιοχή διαμάχες και επεισόδια μεταξύ των ενδιαφερομένων.
Άρχισε μια συζήτηση σχετικά με το αν ο αστακός καλύπτεται από τις ρυθμίσεις της συνθήκης της Ουτρέχτης , αν είναι δηλαδή ψάρι :lol: . Η συζήτηση αυτή κράτησε για αρκετά χρόνια μέχρι τελικά με τη συμφωνία του 1904 να οριστικοποιηθεί το καθεστώς της αλιείας του αστακού και να καθοριστούν τα επίμαχα δικαιώματα.
Δεν ξέρω αν ο αστακός είναι ψάρι , είναι πάντως νοστιμότατο αλλά πανάκριβο ( δυστυχώς )

Στη συνέχεια των παραφερναλίων που βρήκα , όσο ερευνούσα για να προκύψει αυτό το ποστ , και επειδή αναφέρθηκες στο πρώτο Ιταλο – Αβησσυνιακό πόλεμο 1895 – 96 και την απροσδόκητη ήττα των Ιταλών :

Τη δεκαετία του 1880 οι Ιταλοί καταλαμβάνουν την Ερυθραία . Τη περίοδο εκείνη , και λόγω της έναρξης λειτουργίας της διώρυγας του Σουέζ , διάφοροι “μουστερήδες” έσπευδαν στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας και την Ανατολική Αφρική για να κατοχυρώσουν θέσεις εμπορικές , στρατηγικά σημεία ή ακόμα και να δημιουργήσουν αποθήκες άνθρακα ( coal depots ) για τους στόλους και τα εμπορικά πλοία. Οι Γάλλοι στο Τζιμπουτί , οι Βρεταννοί στην Υεμένη και το Άντεν ( επί της Αραβικής χερσονήσου ) αλλά και στην Αίγυπτο , Σουδάν , Κένυα , οι Ιταλοί στην Ερυθραία και αργότερα τη Σομαλία. Τη πιάτσα τους χάλαγε το ισχυρό βασίλειο της Αιθιοπίας , πανάρχαιο , με χριστιανό κληρονομικό ηγεμόνα ( Το Θεόδωρο και αργότερα το Μενελίκ το ΙΙ ) από τη μία μεριά και η επανάσταση του Μάχδη από την άλλη. Οι Ιταλοί ήθελαν να φτάσουν έστω στο Κυανό Νείλο , αλλά αυτό απαιτούσε την υποταγή των Αιθιόπων. Τον ίδιο στόχο είχαν και οι Γάλλοι . Οι Ιταλοί πίεζαν συνεχώς το ανεξάρτητο βασίλειο και απειλούσαν με πόλεμο. Για κάποιο διάστημα οι Γάλλοι προσπαθούσαν να επιτύχουν συμφωνία με τους Αιθίοπες και γι’ αυτό τους τροφοδοτούσαν με όπλα , πυρομαχικά και πυροβόλα . Προσπαθούσαν μάλιστα να τους επισημάνουν την απειλή των μαχδιστών στα Δυτικά…

Όταν οι δύο άνωθεν Δυνάμεις ήρθαν σε συμφωνία σχετικά με την οριστική τύχη της Τυνησίας , οπότε οι Ιταλοί απέσυραν και τις τελευταίες τους ενστάσεις για το εκεί ήδη από το 1882 Γαλλικό προτεκτοράτο , οι Γάλλοι σε αντάλλαγμα συμφώνησαν να μη παρεμβαίνουν στα συμφέροντα των Ιταλών στην Αιθιοπία και έτσι η στρατιωτική βοήθεια των Γάλλων προς το Μενελίκ διεκόπη , ενώ απεσύρθησαν και οι στρατιωτικοί σύμβουλοι.

Ο Μενελίκ τότε εστράφη προς το μόνο Έθνος – Μ. Δύναμη που απέμενε τη Ρωσική Αρκούδα , αφού Γερμανοί και Βρεταννοί ένιπταν ήδη τας χείρας τους. Έστειλε διπλωματική αντιπροσωπεία στο Τσάρο 1893- 4 για να διεκτραγωδήσει τα πάθη ενός ( σχεδόν ) ομόδοξου μικρού Βασιλείου που απειλείται από τους αδηφάγους Ιταλούς. Οι Ρώσοι ήδη αντιλαμβάνονται ότι μετά το συνέδριο του Βερολίνου και τη μετέπειτα διάσκεψη ( 1878 και 1884 ) είναι ουσιαστικά μόνοι στο ευρωπαϊκό παίγνιο , παρά και τη Διπλή Συμμαχία ( με τη Γαλλία ) που δεν ενέπνεε εμπιστοσύνη .

Έτσι αποφασίζεται η συνδρομή της Ρωσίας στους Αιθίοπες , αποστέλλεται αριθμός στρατιωτικών συμβούλων και σχεδιάζεται η μεταφορά 30.000 τυφεκίων Berdan δια της θαλάσσιας οδού , μέσω του Τζιμπουτί της συμμάχου Γαλλίας. Το φορτίο των όπλων δεν έφτασε ποτέ , αφού οι ΑγγλοΓάλλοι σε αγαστή συνεργασία φρόντισαν να το σταματήσουν και να το κατασχέσουν ως άριστοι παίκτες του τότε Great Game , παρά τις διαμαρτυρίες των Ρώσων.
Οι σύμβουλοι όμως κατάφεραν να φτάσουν έγκαιρα και να βοηθήσουν τους Αιθίοπες στη πρώτη τους αυτή αναμέτρηση με τους φρατέλλους . Η Μάχη της Άντοβα ( Adwa ) υπήρξε καταστροφική για τους Ιταλικούς σχεδιασμούς.
Θα έπρεπε να περάσουν σαράντα χρόνια για να μπορέσουν οι Ιταλοί , έστω και πρόσκαιρα , να καταλύσουν το Αιθιοπικό Βασίλειο , αυτή τη φορά με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών : Αεροπορία , άρματα , χημικά.

This entry was posted in Ανάτυπα ενός ενδόξου παρελθόντος, Ιστορικά κακοτράχαλα. Bookmark the permalink.

20 απαντήσεις στο The Fashoda Syndrome

  1. Ο/Η Αναγνώστης ο αθηναίος λέει:

    Δεν πτοούμαι, ο Χατζιδάκης, παλιά, για να τονίσει το ότι για τα πονήματά του είχε δώσει τον εαυτό του , και τον ενδιέφερε η επί της ουσίας επικοινωνία, μέσω του έργου του, με το κοινό, έβαζε επίτηδες ακριβό εισιτήριο στις συναυλίες. 😉
    (ποιητική αδεία το αναφέρω, δεν κάνω προτάσεις…) 🙂

  2. Ο/Η bernardina λέει:

    Παπουλάκο μου,

    όπως και τότε που το πρωτοδιάβασα, έτσι και τώρα, αυτό που μου μένει ως εντύπωση από το πόνημά σου δεν είναι η έκτασή του (τι διάλο μας έχει πιάσει πια με τις τηλεγραφικές διατυπώσεις σε όλες τις εκφάνσεις του βίου μας; Δεν βγαίνει ζωή με έκταση και μέγεθος SMS ωρές παλικάρια, πώς να το κάνουμε δηλαδή;;;; Θέλει και το σεντόνι του το πράμα!) αλλά η ουσία του. Και η ουσία του, όπως και τότε, είναι συναρπαστική. Γιατί ακριβώς δείχνει και αποδεικνύει για πολλοστή φορά την ισχύ της φράσης: η μικρή διαφορά με τις μεγάλες συνέπειες. Ίσως τελικά, αν το καλοσκεφτεί κανείς, η Ιστορία είναι όχι μόνο οι συνταρακτικές κοσμογονικές στιγμές της, ούτε το απλό άθροισμα τον λιγότερο «σημαντικών» αλλά η δυναμική που προκαλεί ο συνδυασμός πολλών «μικρών και ασήμαντων» γεγονότων που αλλάζουν αδιόρατα και ανεπαίσθητα αλλά τελεσίδικα και αμετάκλητα το ρου της ζωής. Έτσι που να γίνεται ένα γοητευτικό παιχνίδι μαντεψιάς το τι θα μπορούσε άραγε να ήταν τώρα αλλιώς αν κάποια πράγματα είχαν διαφορετική έκβαση.

    ΥΓ. Η κατακλείδα του κειμένου, προσωπικά μου θυμίζει μια συζήτηση με τον συχωρεμένο τον πατέρα, το πάλαι ποτέ, όταν (μικρό παιδί εγώ) μου περιέγραφε -ως ρέκτης της Ιστορίας αλλά και ως Δωδεκανήσιος που έζησε την ιταλική κατοχή και γνώριζε καλά την αντιφατική ψυχοσύνθεσή τους- την κτηνωδία των Ιταλών που δεν δίστασαν να αποδεκατίσουν, με τα υπερσύγχρονα τότε όπλα τους, τους γενναίους Αιθίοπες μαχητές, παίρνοντας έτσι κατά κάποιο τρόπο εκδίκηση για την πανωλεθρία της Αντουά.

  3. Ο/Η Αναγνώστης ο αθηναίος λέει:

    Ενώ διάβαζα την περιγραφή για την «επί τόπου κωμωδία» στη Φασόντα , στο μυαλό μου ήρθαν πολλές φορές τα Ίμια.
    Από την άλλη, είμαι σίγουρος ότι δεν πρόκειται για την εφαρμογή το συνδρόμου στην περίπτωση αυτή.
    Μάλλον θα το στρογγύλευα λέγοντας ότι πρόκειται για εφαρμογή του συνδρόμου εν τω συνδρόμω. 🙂

    Όπως και να’χει περισσότερες συσχετίσεις μετά τη » χρεωκοπία της Αιγύπτου».

    ΥΓ Ο Αστακός είναι πανάκριβος στα πολεοδομικά συγκροτήματα και στους mainstraim τουριστικούς προορισμούς. Ενώ στα πέριξ της ΝΑ Πελ/σου κοστίζει λιγότερο από το Α’ ψάρι

  4. Μ’ άρεσε όταν το πρωτοδιάβασα, μ’ άρεσε και τώρα που το ξαναδιάβασα.

  5. Ο/Η papoylis λέει:

    Δύτα

    καλως όρισες στο φτωχικό μου , στη κατηγορία ανατύπων θα έχεις την ευκαιρία να διαβάσεις και παλαιότερα δικά μου φληναφήματα συν τω χρόνω…

  6. Ο/Η Noσφερατος λέει:

    παπουλιε αν δεν τον Γνωριζεις ηδη να σου συστησω ..Ο Δυτης των Νιπτηρων ..Πολύ πολύ ενταξει παιδί ..
    και με ποιητικόν ταλαντον ….
    (εστι σιγά σιγά θα αναστηθει η …

  7. Σας μερσώ, ω Νοσφεράτε
    και των διαδικτύων γάτε
    μάστορα των ποιημάτων…
    (πστ! ο Δύτης… τρέξε, φάτον!)

  8. Ο/Η Nοσφερατων λέει:

    για διες πως αναδυεται ο Δυτης των Νιπτηρων
    μεσα απ τα συμπλεγματα των Βόων συσφιγκτηρων
    Παπουλη στοχω ξαναπει ειναι παιδί Τζιμανι
    και στο Παραρτημα του ΙθΙ* γραψτονα Μάνι Μανι

    *Ιδρυμα Θειος Ισιδωρος Δυτη . Μόνο εξαιρετικά επιλεκτα μέλη .

  9. Ο/Η papoylis λέει:

    Δεν είναι βαμπιρώτατε ανάγκη να συστήσεις
    το Δύτη των νιπτήρωνε στο ταπεινό παπούλη
    τις έχω δει του βουτηχτή τις καίριες αναρτήσεις
    το ύφος και το ήθος του στων blog το μεροδούλι

    αλλά στο ΙΘΙ εγγραφές ο Θείος μόνο κάνει
    και ο υποφαινόμενος μητρώα και αρχεία
    τηρεί μέσα στο Ίδρυμα ως ευπειθές χαϊβάνι.
    Άλλωστε Νόσφυ του ΙΘΙ κείμενα και στοιχεία

    ανήκουν πιά στο παρελθόν , τα τρώνε τα σκουλήκια
    στο πάτο πλέον βρίσκονται και τα σκεπάζουν φύκια…. 😉

  10. Θα ευχαριστούσα εμμέτρως, να κρατήσω και το ίσο
    αλλά έτσι όπως τρέχω, χρόνος ούτε για να φτύσω…
    🙂

  11. Ο/Η Νοσφερατος λέει:

    ανήκουν πιά στο παρελθόν , τα τρώνε τα σκουλήκια
    στο πάτο πλέον βρίσκονται και τα σκεπάζουν φύκια…. 😉

    Γαμοτι μου πως θλιβομαι οταν ακουω τετοια
    Με πιανουΝ τα παραπονα με πνιγουν τα σκεκλέτια
    Μουρχετα Βηχας στο λαιμό και μουρχετα να φτυσω
    Χωρις ΙΘΙ τοσο καιρό Αλί μου Πως θα ζήσω;

    Αντεξα μπορες και Βροχές αντεξα καταιγιδες
    με βουλωμένα τα αυτιά μες σε σειρηνες Γιδες ..
    Δεμένος στο Ψηλοτερο του Πλοιου το καταρτι
    Πηγα στα πιο ψηλά Βουνα κιεκανα τον Ανταρτη

    και βρεθηκα στους Πόντιους και στον Αρμαγεδωνα
    και σταθηκα και ορθιος στο ματι του Κυκλωνα
    και με Κυκλωναν Κυκλωπες με ενα μόνο μάτι
    και ολο και με κλωτσαγε τ’ατιθασο μου Κάτι

    Τά αντεξα ολα αυτά κι ακομα κι αλλα τόσα
    μα οταν ειδα π’ανοιξες , μετα τα μυρια οσα
    ενιωσα πως την εφτασα .. εναι κοντα η Ιθακη
    Και τωρα εσύ -τσο σκληρά – μου λές .:Εχεις Φενάκη

    Και Δε υπάρχει το ΙΘΙ .. Χαθηκε σαν την Τροια
    και τωρα πως θα πορευτώ μεσα στην Α-ΠΟΡΙΑ ;

  12. Ο/Η papoylis λέει:

    Νόσφυ μου αντιλαμβάνομαι τη συντριβή , τη θλίψη
    πόσο πολύ το Ίδρυμα σε όλους έχει λείψει
    όπου δεν συνωστίζονται χελδόνια και μπεκάλτσες
    των ομματιώνων τους πήρανε και τρέξανε «..στις κάλτσες»

    μη περιμένεις για να ρθούν να κάνουν τσίου τσίου
    γιατί δεν έχουν προκοπή εν απουσία του Θείου
    που βρίσκεται στη ντάτσα του πιό έξω απ’ τα Παλούκια
    και τα αρχεία πήραντας , κρυμμένα στα σεντούκια

    άφησε πίσω του μπουχό , τους επιδόξους Λο ( ύ ) ρκα
    και μένα τον ταλαίπωρο το καπετάνιο Φούρκα
    μες το ΓραΠΙ να στέκομαι άνευ αντικειμένου
    σαν σε σταθμό , περάσαντος του τελευταίου τρένου.

    Αν όμως στο ρημάδι μου εμφανιστούν κι αρχίσουν
    πουλάκια και βαμπίρηδες να μου χελιδονίσουν
    εγώ ποτέ δεν θ’ αρνηθώ να τους φιλοξενήσω
    και θα κρατάω ενίοτε το έμμετρο το ίσο….. 😉 🙂

  13. Ο/Η Νοσφερατος λέει:

    Μοιρα κοινή μας ενωσε εμέ κι εσε Παπουλη
    μετά απο την Πτωση μου γυρνώ την πλαση ούλη
    Να διαδώσω το ΙθΙ ωσαν τον Αγιο Παυλο
    και πολεμώντας του Ιντερνετ το Καθεστώς το Φαυλο

    ενώ εσύ μεσ του ΓΡΑΠΙ καθεσαι στο Γραφειο
    μοναχικός και βλεποντας την Φωτο με τον Θειο

    και γυρω σου χαλάσματα και γυρω σου Ρημάδια
    και ρημαξε το Ιδρυμα κι ειναι η καρδια μας αδεια

    κι ειμασε σαν αποστολοι Ανευ αντικειμένου
    -καμια φορά μου ερχεται ναπω εκτος κειμενου-

    Θειε εμεις καιγομαστε και συ με την Λουκία
    μεσα στην Ντατσα κρυβεσαι..Θα πώ καμμια κακία

    Θειε την Γραμματεα σου σταμάτα να Χουφτωνεις
    και εμας τους Ισαπόστολους σταματα να Μουτζωνεις …

    (συνεχιζεται)

  14. Ο/Η Νοσφερατος λέει:

    Μα υστερα γυρνώ ξανά στον Ψυχαναγκασμό μου
    να διαδωσω το ΙΘΙ,βγαζοντας τον Σκασμό μου
    αναμεσα στους Εθνικους σε αγνωστες μου Πόλεις
    – προχτες ενας μ’ απειλησε , ητανε Κρεοπώλης
    απειλησε μενα Μπαλντα , θα σφαξει τους Ιθιστες
    και εγώ του ειπα εντρομος πως ειμεθα τουριστες –
    κι ενδομυχα Ψιθυριζα ξανά την Προσευχή
    Που μας Κραταει Ορθιους : Τον Υμνο του ΙΘΙ …

  15. Ο/Η Νοσφερατος λέει:

    Υμνος του ΙΘΙ
    ——
    ΘΕΕ μεγαλοδυναμε δινε ζωή στον Θειο
    οχι τον Θειο Σουρουπάκ του Γιλγαμές τον Θειο
    – που ολοι οι Σουμεριοι τον Λέγαν Ααιιιο-
    Τον Θειο τον ΙΣΙΔΩΡΑ , θεε, αυτον τον θείο
    (συνεχιζεται … απο τον Παπουλη)

  16. Ο/Η papoylis λέει:

    Νόσφυ καιρός να δώσουμε τέλος στο νταραβέρι
    μη κουραστείς βρε μάτια μου και σου πιαστεί το χέρι

    γιατί εδώ τούτο το ποστ μιλάει για τη Fashoda
    αρμόζει φίλε μου καλέ να γράψουμε τη coda

    Καλό και άγιο το ΙΘΙ μα όσο λείπει ο Θείος
    στα πόδια του δε στήνεται , αλλά μακρύς ο βίος

    και ευκαιρίες θα δοθούν άλλα πολλά να πούμε
    και νέα σχόλια έμμετρα μέσα στο blog να δούμε

    γιατί η πόρτα του παπού είν ανοιχτή για όλους
    τους νύκτωρες τους βάμπιρες τους μαύρους τους διαβόλους

    όπου τις νύχτες γράφουνε στίχους και ξενυχτούνε
    και τη σελήνη όταν κοιτούν σα λύκοι αλυχτούνε…. 😉 🙂

  17. Ο/Η Νοσφερατος λέει:

    Αλιμονο δεν προκειται ποτές μου να ξεχασω
    της χελιδωνας τη Φωλιά κιας εμεινα στον Ασο
    Μα αφου το λές παπουλή μου , ενταξει . Παω πάσο .

  18. Ο/Η bernardina λέει:

    Μα είναι και κάτι πρωινοί
    τύποι, και ορεξάτοι,
    που το μπαλάκι ρίχνουνε
    να πάρουν κι άλλοι μάτι

    τι γίνεται σ’ αυτό το ποστ,
    σ’ ετούτο το μπλογκάκι
    γιατί πολύ ορέγονται
    να γράψουν ποιματάκι 😉

    Γι’ αυτό λοιπόν, παπούλη μου,
    μην ματαιοπονήσεις,
    σε πλαίσιο μην προσπαθείς
    τα ποίματα να κλείσεις.

    Όμως αν θες, παπούλη μου,
    να μη χαθεί η μπάλα,
    μια σελιδούλα ειδική
    κοντά σε όλα τ’ άλλα

    φρόντισ’ ευθύς να ανοιχτεί,
    άλλο μην το αργήσεις,
    του ΙΘΙ τη συνέχεια
    για να θεσμοθετήσεις…

  19. Ο/Η papoylis λέει:

    Μπέρνυ

    Νομίζω το εξήγησα επαρκώς παραπάνω , το ΙΘΙ ελλείψει Θείου Ισιδώρου δεν λειτουργεί και , απόντος αυτού , δεν προβλέπεται συνέχεια . Αν ο ίδιος ποτέ θελήσει τούτο το μπλογκ είναι εδώ διαθέσιμο. Σε προβλεπόμενη στο μέλλον νέα κατηγορία ίσως ανέβουν ανάτυπα των παλαιών δραστηριοτήτων του Ιδρύματος.

    Από την άλλη η «ποίηση» που διαπράττουμε εδώ είναι καλοδεχούμενη από όλους και ειδικά από το πρωτομάστορα των γιγανταιωρημάτων της φαντασίας και ευαισθησίας , τον αγαπητό μου Βαμπιρώτατο .

    Σκέφτομαι πράγματι να ακολουθήσω τη συμβουλή σου και να ανοίξω κάποια σελίδα στο υπερώο , όπου τα χελιδονόπουλα και οι νυχτερίδες θα τιτιβίζουν ελεύθερα .

    Επίσης ποιητικά σχόλια και ανταπαντήσεις επιτρέπωνται σε κάθε ποστ , αποφευγομένων των ακροτήτων , γιατί σκέψου ότι πέραν των ποιημάτων θα επιθυμούσα ένα σχόλιο ( θετικό ή αρνητικό ) , μια επισήμανση ή μια πληροφορία σχετική με το ζήτημα που εξετάζει το ποστ πχ τη Fashoda. Προφανώς σε περίπτωση που η θεματική ξεφεύγει δια ποιητικών περιπλανήσεων δεν θα πέσει μάχαιρα , αλλά θα γίνωνται από μέρους της Evil Witch ( … όχι του Παπούλη 😉 🙂 ) παραινέσεις αυτού του τύπου.

  20. Ο/Η bernardina λέει:

    Παπούλη,

    ουδεμία διαφωνία εκ μέρους μου σε οτιδήποτε απ’ όσα γράφεις παραπάνω. Κάτι τέτοιο εννοούσα κι εγώ: τα ποστ δικαιούνται τα σχόλιά τους και τα ποιήματα το… ανθολόγιό τους. N’ est ce pas; Ιδού λοιπόν στάδιον δόξης λαμπρόν, μιας και βλέπω ότι αποτελεί… (παλ)λαϊκή επιταγή!

    ΥΓ. Κουρούνες και κορακόπουλα δεν έχουν θέση στο υπερώο; 😆

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s