ZERO….

Το ποστ αυτό αφιερώνεται στο φίλτατο Βαγγέλη Καργούδη

Ο Samuel Joel Mostel, ένας έφηβος γεννημένος στο Brooklyn το 1915 είναι σκυμμένος πάνω από ένα καμβά μέσα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης. Ντυμένος στα μωβ, στα χέρια του κρατάει παλέτα και πινέλα, αντίκρυ του βρίσκεται ένα πορτρέτο που περήφανα εκτίθεται στην αίθουσα των σημαντικών Αμερικανών ζωγράφων. Είναι το Study for Woman in Black and Green του John White Alexander. Πίσω του συνωστίζεται θαυμάζοντας ένα πολύχρωμο πλήθος επισκεπτών που παρατηρεί το νεαρό να αντιγράφει τον πίνακα.

Αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται συχνά και οι επισκέπτες του μουσείου είναι πια συνηθισμένοι με την παρουσία και τη δραστηριότητα του μικρού Mostel. Κάθε φορά όμως, το μικρό πλήθος θαυμάζει την ταχύτητα, τη μαεστρία, την ακρίβεια με την οποία ο ζωγράφος αντιγράφει τον πίνακα. Σήμερα ειδικά το πλήθος έχει ένα πρόσθετο λόγο να θαυμάσει την καλλιτεχνική φλέβα και το ταλέντο του νεαρού: σε μία επίδειξη δεξιότητας αλλά και χιούμορ ο νεαρός αντιγράφει σε χρόνο ρεκόρ την κυρία σε μαύρο και πράσινο ΑΝΑΠΟΔΑ.

Φαινόμενα της καλλιτεχνικής φύσης αλλά και του παιγνιώδους χαρακτήρα, της χιουμοριστικής διάστασης της προσωπικότητας του έδειχνε ήδη ο νεαρός Mostel από πολύ μικρή ηλικία. Γόνος εβραϊκής οικογένειας με γονείς μετανάστες από την Ανατολική Ευρώπη, έζησε μικρός το δράμα της κατάσχεσης από τράπεζα της οικογενειακής φάρμας στο Κονέκτικατ και μεγάλωσε και πήγε σχολείο στη Νέα Υόρκη. Ο πατέρας του Israel εργαζόταν ως χημικός οίνων με πενιχρές αποδοχές ,  ενώ η μητέρα του Cina μεγάλωνε τα οκτώ παιδιά της οικογένειας ( τέσσερα από τον πρώτο γάμο του Israel και άλλα τέσσερα από την κοινή τους φύτρα ). Ο Sam ήταν το έβδομο τέκνο αυτής της οικογένειας.

Στο σχολείο ο Mostel είχε εξαιρετικές επιδόσεις παρά το γεγονός ότι αργότερα ψευδώς διατεινόταν ότι το καλλιτεχνικό προσωνύμιο Zero του δόθηκε λόγω των σχολικών του επιδόσεων. Παράλληλα έδειξε ιδιαίτερο ταλέντο στη ζωγραφική όταν σε ηλικία 8 ετών έκανε ένα εξαιρετικό πορτρέτο του πατέρα του.


Δεν θα παρακολουθήσουμε εδώ κάθε λεπτομέρεια της πορείας του νεαρού από τα σχολικά θρανία και τις αίθουσες του μουσείου μέχρι την περίοδο της ανάδειξης του ως σημαντικού ηθοποιού στις επόμενες δεκαετίες. Όμως είναι σκόπιμο να αναφέρουμε ότι μέχρι το τέλος της ζωής του το 1977 έμεινε πιστός εραστής της ζωγραφικής, μια ασχολία παράλληλη με όλες τις λοιπές του δραστηριότητες. Το άρθρο αυτό θα συγκλίνει στη συνέχεια στην περίοδο εκείνη του Second Red Scare όπου υπάρχει ιδιαίτερο  ενδιαφέρον. Πάντως είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι μετά το σχολείο ο Mostel παρακολούθησε μαθήματα στο City College of New York. Εκεί εμφάνισε με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο την αμφισβήτηση του για τις παραδεδομένες αξίες μετέχοντας στο ROTC ( Reserve Officers Training Corps ) δηλαδή το τμήμα στρατιωτικής εκπαίδευσης που υπάρχει ως επιλεγόμενη δραστηριότητα σε πολλά αμερικανικά κολλέγια ακόμα και σήμερα. Εκεί ο φοιτητής εκπαιδεύεται, συνήθως από πρώην στρατιωτικούς, σε  ασκήσεις, οπλισμό, παρελάσεις και άλλες συναφείς δραστηριότητες που σκοπό έχουν να ενδυναμώσουν σώμα, θέληση, πίστη στην πατρίδα και άλλες παραδοσιακές αμερικανικές αξίες. Ο νεαρός Mostel επέδειξε το κωμικό του ταλέντο αδυνατώντας ( ηθελημένα ; ) να εκτελέσει επαρκώς και τα απλούστερα παραγγέλματα , ενώ συγχρόνως , όταν οι εκπαιδευτές προσπαθούσαν στέλνοντας τον σε διάφορα «καθήκοντα» να αποφύγουν τη συμμετοχή του σε επιδείξεις και παρελάσεις ώστε να μην τις γελοιοποιήσει, ο πρώιμος προβοκάτορας με έκφραση αθώας ειλικρίνειας επέμενε να θέσει τον εαυτό του στην υπηρεσία των πατριωτικών ιδεωδών, και συχνά, παρά τις υπεκφυγές των εκπαιδευτών, τους έπειθε με τα παρεπόμενα ξεκαρδιστικά αποτελέσματα.

( στη μέση ο νεαρός Mostel )

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι την περίοδο αυτή έχει ήδη ξεσπάσει η μεγάλη κρίση του ’29 που πλήττει ιδιαίτερα τη Νέα Υόρκη και δημιουργεί συνθήκες δύσκολες για την επιβίωση ,  αλλά συνάμα ανοίγει διεξόδους για τη σκέψη  , τη συνειδητοποίηση , τις συλλογικότητες , τη σάτιρα και δίνει έδαφος γόνιμο για προσδοκίες αλλαγών στο κοινωνικό , οικονομικό,  πολιτικό γίγνεσθαι. Μην ξεχνάμε ότι ο Mostel ανήκει σε ένα πολυπληθές στρώμα Εβραίων μεταναστών της Ανατολικής Ευρώπης που έχουν χαμηλό οικονομικό και κοινωνικό status αλλά πολιτιστικά, σε σχέση με άλλες εθνικές ομάδες πρόσφατων μεταναστών είναι ιδιαίτερα προηγμένο και πολιτικά προοδευτικό. Μιλούν μεταξύ τους τα Yiddish σε συνδυασμό με αγγλικά και ένα ετερογενές μείγμα γλωσσών βασισμένων στα γερμανικά, πολωνικά, τσέχικα, ρώσικα . Συγχρόνως κουβαλούν μαζί τους την ανάμνηση των πογκρόμ, της καταπίεσης από τις κυρίαρχες εθνικές ομάδες και τους εκεί ομόφυλους τους της ανώτερης τάξης. Σαν φυσικό όπλο άμυνας έχουν ως μόνιμη καταφυγή τη σάτιρα, τα υπονοούμενα, τη λεπτή ειρωνεία πολύ περισσότερο από την προσκόλληση στις θρησκευτικές τους εμμονές. Μέσα από αυτό το περιβάλλον, ξεπηδά πηγαία η προσωπικότητα του Sam Mostel, αυτή που θα διαμορφωθεί στην πορεία όπως θα παρακολουθήσουμε.

Το σατιρικό και κωμικό ταλέντο του νεαρού δεν έμεινε απαρατήρητο. Στη θεατρική κοσμογονία εκείνης της περιόδου που τροφοδοτήθηκε από τις δυσχέρειες της ζωής, από την πρωτοβουλία των πλέον δραστήριων και προοδευτικών ανθρώπων και ενθαρρύνθηκε στη συνέχεια συνειδητά και οργανωμένα από τις πολιτικές απασχόλησης και ανάκαμψης του New Deal ( Federal Theatre Projects ) , βρήκαν στέγη και βήμα έκφρασης πολλοί δημιουργοί και ,  μεταξύ αυτών, πολλοί προικισμένοι Εβραίοι της εκεί κοινότητας όπως την περιέγραψα παραπάνω. Η stand-up comedy ήταν για το Mostel το πρώτο βήμα. Αρχικά σε συλλόγους και σε labour unions, ενώ παράλληλα δίδασκε ζωγραφική στο Public Works of Art Project, μια δραστηριότητα που του προσέφερε τα ελάχιστα προς το ζην , δημιούργημα και αυτή της πολιτικής του FDR. Στα μαθήματα αυτά προσέτρεχαν πολλοί όχι τόσο για να μυηθούν στα εικαστικά  αλλά για να απολαύσουν τον αμίμητο τρόπο με τον οποίο δίδασκε ο Mostel.

( αυτοπροσωπογραφία…. )

Την περίοδο 40-41 ο Mostel αρχίζει τις πρώτες επαγγελματικές εμφανίσεις ως κωμικός σε διάφορα καφέ. Η πρώτη του εμφάνιση στο Café Society , όπου σύντομα γίνεται η βασική ατραξιόν. Αργότερα και με τη βοήθεια των καλλιτεχνικών κύκλων, ο κωμικός μας ανέρχεται ταχύτατα στο προσκήνιο , δηλαδή στο ραδιόφωνο, στο Broadway, και την πρώτη του εμφάνιση σε ταινία της MGM (Du Barry Was a Lady) το 1942. Στον επί χρόνια συνεργάτη και επιστήθιο φίλο Phil Loeb, σημαντικό κωμικό εκείνης της περιόδου, αποδίδεται μάλλον   το προσωνύμιο Zero που έκτοτε απέκτησε ο Mostel.  Στη συνέχεια, όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί κωμικοί θα στρατευτεί για τον ΒΠΠ και θα διασκεδάζει τους Αμερικανούς GI’s με περιφερόμενους θιάσους στα διάφορα πολεμικά μέτωπα.

Ήδη με την επιστροφή του το 1945 παντρεύεται σε δεύτερο γάμο ( ο πρώτος ασήμαντος για το άρθρο μας το 1938 ) την Kathryn ( Kate ) Cecilia Harkin, αοιδό χορωδίας  του Broadway με την οποία θα ζήσει μέχρι το τέλος του, το 1977. Από το γάμο αυτό γεννήθηκαν δύο αγόρια Joshua και Tobias.

Αμέσως μετά τον πόλεμο η καριέρα του Mostel απογειώνεται. Συμμετέχει σε θεατρικές παραγωγές, musicals, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, κινηματογραφικές ταινίες, συνήθως με μεγάλη επιτυχία, αλλά παράλληλα βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο του FBI ως συμπαθών την κομμουνιστική ιδεολογία ήδη από το 1941. Για να αποφεύγονται παρανοήσεις να εξηγήσουμε εδώ ότι το FBI αλλά και ο προκάτοχος του BI καθώς και επιτροπές και άλλες οργανώσεις, κρατικές και ιδιωτικές, αναπτύσσουν ήδη από την περίοδο του ΑΠΠ ισχυρή αντικομμουνιστική δραστηριότητα. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν διττό στόχο : να παρεμποδίσουν με κάθε τρόπο, θεμιτό ή αθέμιτο την εξάπλωση του διεκδικητικού, ριζοσπαστικού, εργατικού κινήματος ( πρωταρχικός στόχος ) που απειλούσε την «εργασιακή ειρήνη» και τα συμφέροντα του κεφαλαίου, και παράλληλα να δυσχεράνουν με κάθε δυνατό τρόπο την ενδυνάμωση προοδευτικών ιδεών, εναλλακτικών πολιτικών σχηματισμών πέραν του γαϊδάρου και του ελέφαντα, και ιδίως, του κομμουνιστικού κινήματος.

Πρόκειται για μια μακρά ιστορία παραπλάνησης, εκβιασμών, προπαγάνδας , σωματικής και ψυχικής βίας, παρανομιών και παραβιάσεων του Συντάγματος που είχε αμέτρητα θύματα και συχνά στόχευε εθνικές ή φυλετικές ομάδες μεταξύ αυτών μαύρους, specs, Εβραίους κλπ. Το εγχείρημα υπήρξε διαρκές μέχρι σχεδόν και όλη τη δεκαετία του 1960 και πέρασε διάφορες φάσεις όπου κρατικές υπηρεσίες συνεργάστηκαν με την Αμερικανική Λεγεώνα, τη Μαφία, τις εξαγορασμένες διοικήσεις μεγάλων συνδικάτων, ΜΜΕ , ιδιωτικές εταιρίες και άλλους παράγοντες, ώστε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Ανάμεσα στους πιο σημαντικούς στόχους αυτού του οργανωμένου αίσχους ήταν οι καλλιτέχνες που , όπως καθένας καταλαβαίνει , ασκούν σημαντική επιρροή στις συνειδήσεις των πολιτών. Σε αγαστή συνεργασία με τους ιδιοκτήτες των πέντε μεγάλων studios του Hollywood και με μοναδική εξαίρεση τα RKO, οι εμπνευστές και εκτελεστές αυτού του διαρκούς εγκλήματος, οργάνωσαν τη διάλυση των συλλογικοτήτων και την ηθική ή και φυσική εξόντωση των καλλιτεχνών εκείνων που είχαν αναδειχθεί στη συνείδηση της καλλιτεχνικής κοινότητας και διεκδικούσαν συστηματικά εργασιακά δικαιώματα, καλύτερες συνθήκες δουλειάς, λιγότερο επαχθή συμβόλαια. Δεν είναι τυχαίο βέβαια ότι οι προς εκτέλεση ανθρώπινοι στόχοι , είτε έκδηλα, είτε εν κρυπτώ είχαν προοδευτικές κοινωνικές και πολιτικές ιδέες.

Με απαρχή τις δραστηριότητες του γερουσιαστή McCarthy στη γερουσία ήδη από το 1946 και παράλληλα με την επανενεργοποίηση  και αναβάθμιση σε Μόνιμη της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Υποθέσεων στη Βουλή ( HUAC ) υπό την προεδρία ενός γόνου του ενδόξου Τέξας, του δημοκρατικού Βουλευτή Martin Dies Jr. ( για τον οποίο να αναφέρω ότι υπήρξε από αυτούς που το 1938 κατήγγειλαν την πολιτική του New Deal ) και στη συνέχεια υπό άλλα «άνθη» της αμερικανικής πολιτικής ελίτ, του Richard Nixon συμπεριλαμβανομένου ως αντιπροέδρου, ενεργοποιήθηκε το όχημα με το οποίο θα εφέρετο σε πέρας το εγχείρημα .  Σε αυτή τη φάση κύριος στόχος ήταν το Screen Writers Guild, το συνδικάτο των σεναριογράφων που δεν ελεγχόταν από τους εγκάθετους της Metro. Έτσι, με βάση την «μαρτυρία» του μετέπειτα προέδρου Ronald Reagan, τότε προέδρου του Screen Actors Guild, στην επιτροπή HUAC και πριν κληθούν να απαντήσουν οι «κατηγορούμενοι» για συμπάθεια προς τον κομμουνισμό, με κοινή ανακοίνωση τους  τα 5 μεγάλα studios  έθεταν εκτός εργασίας και κατέγραφαν στην Μαύρη Λίστα τους πρώτους 10 προβεβλήμένους σεναριογράφους, παραγωγούς και σκηνοθέτες ( 1947 ) . Αυτοί είναι οι περίφημοι Hollywood Ten και με την καρατόμηση τους αρχίζει η θλιβερή για μας σήμερα, τραγική και επαίσχυντη τότε και πάντα, ιστορία του Black Listing. Με βάση την κατάθεση του Reagan εκλήθησαν στην επιτροπή οι 10, όπου ερωτήθηκαν για τη συμμετοχή τους στο ΚΚ ή σε άλλες «παραφυάδες» αυτού. Σημειώτεον ότι το ΚΚ ΗΠΑ, ήταν τότε νόμιμο. Παράλληλα, από τους 10 ζητήθηκε πιεστικά να «δώσουν» και άλλα ονόματα συμπαθούντων.  Οι 10 καλλιτέχνες επικαλέστηκαν την Πρώτη Τροποποίηση του Αμερικανικού Συντάγματος περί ελευθερίας έκφρασης, λόγου, ιδεών ( Η τακτική take the First ) , η οποία βέβαια, υπό τις αυτονόητες συνθήκες που επικρατούσαν, δεν απέδωσε. Η επιτροπή έκρινε τους «μάρτυρες» ως «hostile» και τους παρέπεμψε στα δικαστήρια για περιφρόνηση «contempt». Οι περισσότεροι από αυτούς στη συνέχεια φυλακίστηκαν για ένα χρόνο με εξαίρεση τον σκηνοθέτη Edward Dmytryk ο οποίος τελικά έδωσε ονόματα και απέφυγε τη φυλάκιση.

( the Hollywood Ten )

Βέβαια, η χειρότερη συνέπεια για τη ζωή αυτών των ανθρώπων ήταν η ανεργία, ο κοινωνικός αποκλεισμός, και ο συνεχής βομβαρδισμός της ηθικής τους υπόστασης από τους εντεταλμένους δια του τύπου εκτελεστές. Παράλληλα, είναι σχεδόν επιβεβαιωμένο, ότι τα 5 μεγάλα studios , οι μεγάλοι παραγωγοί του Broadway, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης σε στενή συνεργασία με το FBI και μη κυβερνητικές οργανώσεις της πιό αντιδραστικής δεξιάς διεξήγαγαν ήδη τη δική τους ανεπίσημη έρευνα και δημιουργήθηκε μια αρχική άτυπη μαύρη λίστα από πολύ περισσότερους δημιουργούς. Σε αυτούς ασκούνταν πιέσεις και εκβιασμοί προκειμένου να δώσουν επιπρόσθετα ονόματα, ενώ συγχρόνως, η άτυπη αυτή λίστα, κυκλοφορούσε σε όλους τους μεγάλους εργοδότες, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να χάσουν τη δουλειά τους και να μην βρίσκουν αλλού.

Στη συνέχεια ( 1950 ), και μέσω ενός εγγράφου, του «περίφημου» Red Channels που διοχετεύθηκε στην δημοσιότητα από μία ιδιωτική φίρμα, την American Business Consultants ( την οποία είχε δημιουργήσει ένας υπερσυντηρητικός έμπορος μεταξιού μαζί με τρεις πρώην πράκτορες του FBI ) , άνοιξε ο δρόμος για να επεκταθεί και επίσημα η έρευνα της επιτροπής HUAC , αλλά και να επιτευχθεί η διεύρυνση και «νομιμοποίηση» της Μαύρης Λίστας. Σε αυτό ακριβώς το επεισόδιο εμπλέκεται αρχικά ο επιστήθιος φίλος του Mostel, Phil Loeb.

( ο Loeb  σε παλαιότερες , ευτυχισμένες στιγμές )

Κληθείς στην επιτροπή, ο Loeb αρνείται να απαντήσει στις ερωτήσεις και, όπως συμβουλεύει ο δικηγόρος του, επικαλείται την Πέμπτη Τροποποίηση του Αμερικανικού Συντάγματος, που αναφέρει ρητά ότι δεν μπορεί κάποιος να υποχρεωθεί να ενοχοποιήσει τον εαυτό του με την κατάθεση του. Οι εγκαλούμενοι πλέον έχουν αλλάξει τακτική ( take the Fifth ) . Η άρνηση του Loeb να δώσει ονόματα και να συνεργαστεί τον οδηγεί στην ανεργία, στην κοινωνική απαξίωση, την αδυναμία να συντηρήσει το διανοητικά καθυστερημένο παιδί του και το αλκοόλ. Δεν θα αναφέραμε εδώ την πικρή κατάληξη του Loeb, αφού τέτοια κατάληξη είχαν πολλοί από αυτούς που υπέστησαν τις συνέπειες εκείνου του «κυνηγητού μαγισσών», όμως το παρουσιάζουμε  επειδή ο άστεγος και άνεργος πλέον Loeb βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι του Mostel επί μήνες, όπου φιλοξενείται πίνοντας σε συνθήκες κατάθλιψης. Μία ωραία πρωία, ντύθηκε και έφυγε για να αυτοκτονήσει αργότερα, την ίδια μέρα, σε ένα ξενοδοχείο. ( Σεπτέμβριος 1955 )

Την περίοδο αυτή διαδραματίζονται τραγικά και ευτράπελα. Πολλοί προβεβλημένοι αστέρες κατηγορούνται πλαγίως ή ευθέως, μεταξύ αυτών ο  Humphrey Bogart, ο Elia Kazan , ο Leonard Bernstein, ο Dashiell Hammet , η Lillian Helman , ο Orson Welles , ο Arthur Miller , ο Eisler, ακόμα και ο Bertold Brecht με το  Charlie Chaplin…. Μερικοί απ’ αυτούς θα συνεργαστούν και θα δώσουν ονόματα. Άλλοι, όπως ο Bogart θα το αποφύγουν τεχνηέντως , εκμεταλλευόμενοι το status τους , μερικοί θα ρίξουν μαύρη πέτρα πίσω τους φεύγωντας στο εξωτερικό και άλλοι, περισσότερο συνειδητοί ,  θα αρνηθούν να συνεργαστούν πληρώνοντας για χρόνια τις συνέπειες. Παράλληλα, μέσω των δικτύων διανομής και των παραγωγών ασκείται λογοκρισία, εξαφανίζονται ονόματα συντελεστών σε παραγωγές, ελέγχεται η διακίνηση και διανομή έργων που έχουν «ύποπτο» περιεχόμενο ή προέρχονται από «ύποπτους» δημιουργούς. Διαμορφώνονται συνθήκες όπου κανείς δεν έχει εμπιστοσύνη σε κανέναν : πέραν αυτών που διαδραματίζονται στο προσκήνιο της HUAC και τα προβεβλημένα ΜΜΕ , στο παρασκήνιο κυκλοφορούν φήμες και υποθέσεις για το ποιος κάρφωσε ή θα καρφώσει ποιόν στα ανεπίσημα κανάλια που λειτουργούν. Διαλύονται ή προβοκάρονται συστηματικά οι διάφορες συλλογικότητες που δημιουργήθηκαν για να αντισταθούν στο απίστευτο αυτό πογκρόμ και παράλληλα εξαπολύεται επίθεση προς Εβραίους , Μαύρους και κάθε άλλη κοινότητα. Οι δημιουργοί ως μόνη εναλλακτική έχουν τις κακοπληρωμένες και αγνοούμενες συστηματικά από τα επίσημα ΜΜΕ παραγωγές του Off – Off Broadway…


( η κατάθεση του Donald Trumbo στη HUAC )

Σε αυτή τη περίοδο εμπλέκεται από κάποιον τυχαίο Martin Berkeley το 1952 και το όνομα του πρωταγωνιστή μας του Zero Mostel. Ο συγκεκριμένος «μάρτυρας» είναι ο πρωταθλητής στο κάρφωμα διαχρονικά. Έδωσε περισσότερα από 160 ( εκατόν εξήντα ) , ο αθεόφοβος , ονόματα στην επιτροπή στις καταθέσεις του  από το 1951. Ο άνθρωπος που βρίσκεται όμως στην αρχή του σχετικού νήματος είναι ο διάσημος χορογράφος Jerome Robbins ( East Side Story , Fiddler on the Roof κτλ )  , φίλος ομόφυλος και συνεργάτης του Mostel , στον οποίο ο ίδιος καταλογίζει το κάρφωμα του και το δόσιμο πολλών φίλων . Έτσι τον Αύγουστο του 1955 ο Mostel καλείται με υποχρεωτικό ένταλμα ( subpoena ) να καταθέσει στην Επιτροπή  Αντιαμερικανικών Ενεργειών  που προεδρεύεται τότε από το Δημοκρατικό βουλευτή Clyde Doyle. Ο Zero βρίσκεται ήδη στην άτυπη μαύρη λίστα και την ανεργία και παρουσιάζεται χωρίς δικηγόρους. Θα μετατρέψει με την ευφυΐα και το ταλέντο του τη κατάθεση σε ένα κωμικό  gag , όπου  δημοσιογράφοι , ακροατές , ακόμα και μέλη της επιτροπής δεν μπορούν να συγκρατήσουν τα γέλια τους και θα ανακληθούν στη τάξη επανειλημμένα από το πρόεδρο. Δεν κατόρθωσα να βρώ το πλήρες κείμενο , αλλά μόνο αποσπάσματα. Αντίθετα βρήκα όλη τη κατάθεση του Ronald Reagan για τους ενδιαφερομένους.

Reagan 1947 HUAC testimony ( δείτε τη προβοκάτσια )

Η κατάθεση του Mostel ξεκινά με τη πάγια ερώτηση :

Είστε ή υπήρξατε στο παρελθόν μέλος του ΚΚ ή συμπαθούντων αυτό οργανώσεων ;;;

Μετά από σειρά ερωτήσεων όπου ο Zero επιδεικνύει κάθε πτυχή του κωμικού του ταλέντου και του χαρακτήρα του , σε συνδυασμό με την ατελείωτη γκάμα από τις γκριμάτσες του , καταλήγει στο τέλος να ….take the Fifth χωρίς να δώσει ονόματα ούτε να ομολογήσει τη δική του εμπλοκή ( στάση γενναία για εκείνη τη περίοδο ) . Μερικά αποσπάσματα υπάρχουν για τους γνώστες της Αγγλικής παρακάτω :

MR. JACKSON: Mr. Chairman, may I say that I can think of no greater way to parade one’s political beliefs than to appear under the auspices of Mainstream, a Communist publication…

MR MOSTEL : I appreciate your opinion very much but I do want to say that—I don’t know, you know—I still stand on pay grounds, and maybe it is unwise and unpolitical of me to say this. If I appeared there, what if I did an imitation of a butterfly at rest? There is no crime in making anybody laugh … I don’t care if you laugh at me.

MR. JACKSON: If your interpretation of a butterfly at rest brought any money into the coffers of the Communist Party, you contributed directly to the propaganda effort of the Communist Party.

MR. MOSTEL: Suppose I had the urge to do the butterfly at rest somewhere.

MR. DOYLE: Yes, but please, when you have the urge, don’t have such an urge to put the butterfly at rest by putting money in the Communist Party coffers as a result of that urge to put the butterfly at rest.

όπου η συζήτηση πλέκεται γύρω από τη παρουσία του Mostel σε μια εκδήλωση «συμπαθούντων» όπου μιμήθηκε μια πεταλούδα  ( Οκτώβριος 55 )

Μια παράφραση της κατάθεσης ( παρωδία με πολλά πραγματικά στοιχεία ) επιχείρησε ο  θεατρικός συγγραφέας , σκηνοθέτης και ηθοποιός  Jim Brochu στο έργο του Zero Hour , μπορείτε να δείτε ενδιαφέροντα αποσπάσματα στο YouTube

http://www.youtube.com/watch?v=CnZDUwvm3Q8

Η κατάθεση του Zero Mostel στη HUAC αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν την όλη διαδικασία σε απαξία , ειδικά όταν αργότερα ο ίδιος ο πρώην πρόεδρος Harry Trumann χαρακτήρισε τη δραστηριότητα της επιτροπής ως το πλέον αντι – αμερικανικό φαινόμενο της πολιτικής τους ιστορίας.

Ο Frank Wilkinson αμερικάνος δικηγόρος και ακτιβιστής εκείνης της περιόδου ( βρήκα πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες γι’ αυτόν ) μεταφέρει , ως αυτόπτης και αυτήκοος τα διαδραματισθέντα :

«It began with the committee’s counsel immediately launching his attack. ‘Mr. Mostel, are you or are you not a Communist?’ Zero leaped out of his chair behind the counsel’s table, knocking the microphones to the floor, and reached for the throat of HUAC’s attorney while shouting, ‘That man called me a Communist! Get him out of here! He asked me if I’m a Communist! Get him out of here!’

«The committee was roaring with laughter. They were delighted. Here they had Zero Mostel all to themselves, on stage, in a private dining room. Zero went on playing and parlaying with them for at least twenty minutes, responding to their questions by reciting each amendment in the Bill of Rights.

«Finally, HUAC’s lawyers cautiously said, ‘Mr. Mostel, we know all about those amendments. We simply want to know are you, or are you not, claiming the Fifth Amendment‘.

«He didn’t ask Zero, ‘Are you or are you not a Communist.’ He asked him, ‘Are you or are you not claiming the Fifth Amendment.’ What they wanted him to say was ‘Yes’. After another ten minutes of sparring, Zero said, ‘Yes, I’m claiming the Fifth Amendment’.

«The hearings were stopped right there. The committee’s PR guy goes to the door and opens it. He doesn’t say a word to the crowd of reporters. He just holds up five fingers, and the press dashes off to the telephones there in the hotel. The headlines the next morning: ‘Zero Mostel Pleads Fifth Amendment at HUAC Meeting.'»

Έρριχναν και τότε μούτζα με τα πέντε δάκτυλα , αλλά για εντελώς διαφορετικούς λόγους.

Όπως είπα ήδη από τις αρχές του 50 ο Mostel  ήταν στη ανεπίσημη μαύρη λίστα με τελευταία παρουσία στη ταινία του Elia Kazan “ Πανικός στους Δρόμους” 1951. Για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα και μέχρι η «καταιγίδα»  να κοπάσει ο κωμικός αφιερώνεται στην  πολυαγαπημένη του ζωγραφική και ψωμοζεί πουλώντας πίνακες και αναλαμβάνωντας κακοπληρωμένους ρόλους σε θέατρα και club  της περιφέρειας  ή  κάνωντας το ρεπατζή σε άλλων ρόλους.

( ο φίλος και συνεργάτης  Burgess Meredith )

Το 1958 o   γνωστός κινηματογραφικός καρατερίστας  Burgess Meredith , σημαντικός θεατράνθρωπος και  ομοίως ταλαιπωρηθείς λόγω  Μαύρης Λίστας  τον σκηνοθετεί σε μια ανεξάρτητη παραγωγή βασισμένη σε ένα επεισόδιο του Οδυσσέα του Joyce ,  όπου ο Mostel αποσπά διθυραμβικές κριτικές . Σιγά σιγά σπάει ο πάγος και η τρομοκρατία αποδυναμώνεται μαζί με την ισχύ της επιτροπής και των συνεργατών της.. Το Μάιο του 1960 στο Σαν Φρανσίσκο , όπου συνεδρίαζε , ως περιφερόμενος θίασος , η επιτροπή είχαμε σοβαρά επεισόδια μεταξύ αστυνομίας και φοιτητών του Berkeley που διαμαρτύρονταν για τη δράση της HUAC. Θεωρείται από πολλούς αυτό το επεισόδιο ως η απαρχή του φοιτητικού κινήματος στις ΗΠΑ.  Με την υπόθεση Mandell και στη συνέχεια  με την έλευση των Δημοκρατικών στην εξουσία ( ιδιαίτερα μετά την άνοδο του L. Johnson στη προεδρία )  η ισχύς της επιτροπής αποδυναμώνεται πλήρως με τελική κατάληξη τη πλήρη γελοιοποίηση της από τους Jerry Rubin και Abbie Hoffman ,  το 1968. Ο Zero Mostel επανέρχεται στο προσκήνιο , στο θέατρο , στα μιούζικαλς και στη τηλεόραση . Το 1960 σε δυστύχημα συντρίβεται το πόδι του και οι γιατροί προτείνουν ακρωτηριασμό  , αλλά ο ίδιος παρά τον κίνδυνο γάγγραινας αρνείται και η επιμονή  και το ρίσκο του επιβραβεύονται με ανάρρωση. Από τότε βέβαια παρέμεινε ένα ελαφρό κουσούρι που προσέθετε ακόμα περισσότερο στο κωμικό του stance and movement.

Δείτε το σκετσάκι :

Το 1961 παίζει στο Ρινόκερο του Ιονέσκο , όπου παίρνει και το πρώτο του Tony , υποδύεται τον Εστραγκόν σε τηλεοπτική παραγωγή του «Περιμένωντας το Γκοντό» και μετά στο Broadway  στη παραγωγή  “A funny thing happened on the way to the forum” μια παρωδία της Ρωμαϊκής εποχής , όπου ο Zero υποδύεται ξεκαρδιστικά το ρόλο του «Pseudolus»


To 1964 ανεβαίνει η παραγωγή Fiddler on the Roof στο Broadway με το Mostel  στο βασικό ρόλο. Ο  κωμικός αναγκάζεται να συνεργαστεί με το χορογράφο Robbins , τον κατ’ ουσία καταδότη του . Το επεισόδιο της πρώτης τους συνάντησης στη πρόβα είναι χαρακτηριστικό , έχει δηλώσει ήδη στο παραγωγό ότι θα συνεργαστεί μαζί του , αλλά «δεν θα τον χαιρετήσει ούτε θα φάει μαζί του» , όμως δεν μπορεί να τον αποκλείσει από τη δουλειά γιατί «εμείς οι αριστεροί δεν κάνουμε  blacklists» . Όλοι φοβούνται την έκρηξη όταν ο Robbins του τείνει το χέρι , αλλά ο Zero  τον ¨καρφώνει» με ένα τρανταχτό γέλιο και τη προσφώνηση “ Hello loose lips “ , υπονοώντας και το χαφιεδισμό αλλά και την ομοφυλοφιλία του Robbins. Το έργο αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες στην ιστορία του Broadway και συγκεντρώνει ένα σωρό βραβεία.

( ο Zero Mostel ως Tevye )

Τότε λαμβάνει και τη περίφημη πρόσκληση από το πρόεδρο Johnson για γεύμα στο Λευκό Οίκο , επί τη ευκαιρία της επίσκεψης του Ισραηλινού πρωθυπουργού. Η πρόσκληση αυτή θέτει τέλος στη πολιτική του απομόνωση και εκλαμβάνεται από το κοινό ως δικαίωση. Ο ίδιος , αθεράπευτος χιουμορίστας αναφέρει ότι όταν έλαβαν τη πρόσκληση η γυναίκα του Kate ξέσπασε σε κλάμματα και όταν τη ρώτησε γιατί αυτή ( υποτίθεται ) του απάντησε ότι θα ήταν τραγικό να συμφάγει με τόσους πολλούς Τεξανούς….

Στη συνέχεια έρχεται η μεγάλη κινηματογραφική του στιγμή , η ταινία του Mel Brooks « Οι Παραγωγοί» 1968 , όπου ο Mostel υποδύεται το Max Bialystok ,  παραγωγό του Broadway  σε ένα ξεκαρδιστικό ρόλο. Η ταινία μπορεί τότε να γνώρισε μέτρια επιτυχία και κριτικές , αλλά αποτελεί ακόμα και σήμερα απόλυτο cult για τους ρέκτες. Σύμφωνα με ορισμένους στη ταινία αυτή αναφέρεται για πρώτη φορά ο όρος » δημιουργική λογιστική».

( ο … Max Bialystok )

Τη τελευταία δεκαετία της ζωής του ο Mostel  δεν εμφανίζει άξια λόγου θεατρική δραστηριότητα , επιζητώντας απλά  μη ενδιαφέροντες ρόλους , μόνο  για λόγους οικονομικούς. Παίζει ένα δεύτερο αλλά εξαίρετο ρόλο στη σημαντική ταινία του Μartin Ritt «Βιτρίνα» 1976 , όπου αναβιώνει η μαύρη περίοδος του Μακαρθισμού  από συντελεστές , ηθοποιούς και σκηνοθέτη που υπέστησαν τα πάνδεινα τότε. Εμφανίζεται όμως σε πολλά σώου για παιδιά και το 1977 στο Muppet Show όπου και η τελευταία του εμφάνιση. Στις 8 Σεπτεμβρίου του 1977 ο Samuel Joel ( Zero ) Mostel θα αφήσει το μάταιο τούτο βίο πιθανώς από ανεύρυσμα αορτής . Αν και πολλοί τον θυμούνται για τους ρόλους του και το τραγούδι If I were a rich man

εγώ θα τον θυμάμαι περισσότερο για τη στάση του ως άνθρωπος στη δύσκολη ώρα….

[ Το ποστ αυτό δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς τη βοήθεια της κόρης μου «evil bitch»  : Ill Seen / Ill Said | Hoping my critics will have the faces in the header προς την οποία οφείλω τα μάλα ]



This entry was posted in Τέχνη και ζωή, Φυσιογνωμίες. Bookmark the permalink.

10 απαντήσεις στο ZERO….

  1. Ο/Η papoylis λέει:

    Κουράγιο εύχομαι σε όσους επιχειρήσουν να διαβάσουν τη Πειραϊκή Πατραϊκή…
    Σε όσους έφτασαν μέχρι το τέλος και μετά εδώ , ελλείψει άλλων δυνατοτήτων προσφέρω ένα 🙂

  2. Ο/Η Μαύρο πρόβατο λέει:

    Τριαντακάτι χρόνια πριν τη Μόνικα Λεβίνσκυ…
    Biig Zero 🙂

  3. Ο/Η Μαύρο πρόβατο λέει:

    Με το σπουδαίο Τζην Γουάιλντερ. Η κουβερτούλα ίσως εμπνευσμένη από τα πίνατς…

  4. Ο/Η papoylis λέει:

    Ορέ Μπλακσίπιε
    άγρυπνος ήσουν ορέ και σου κράτησα παρέα με το ποστ ;;;
    Χαίρομαι ειλικρινά… 🙂

  5. Ο/Η bernardina λέει:

    Και ύστερα σου λένε ότι της νύχτας τα καμώματα τα βλέπει η μέρα και γελά. Ωρέ τα βλέπει και γίνεται πράσινη απ’ τη ζήλια της. :mrgreen:

    Παπούλη μου, έβαλες από νωρίς ψηλά τον πήχη -βέβαια δεν περίμενα τίποτα λιγότερο από σένα (ούτε κι απ’ το θαλερό βλαστάρι σου, φυσικά). Σ΄ευχαριστώ που μου θύμισες αυτό τον από καιρό ξεχασμένο (για μένα μιλάω, φυσικά) τεράστιο -με όλες τις σημασίες της λέξης- τύπο και μου έμαθες πράγματα που αγνοούσα.
    Μου άνοιξες την όρεξη και γι’ άλλα τέτοια! Να ‘σαι καλά.

  6. Ο/Η Β.Δ. Καργούδης λέει:

    Τις από καρδιάς ευχαριστίες μου καλέ μου @Παπς, μαζί με τη διαβεβαίωση πως όντως χτύπησες φλέβα!
    Ο Ισπανικός Εμφύλιος με τις διεθνείς Ταξιαρχίες, όπως αρχίζουν να αναδεικνύονται μυθολογικά μέσα από την ιστορία του «La guerre est finie» του Alain Resnais, και όλο το αφήγημα των Μακαρθικών διώξεων στη φωλιά των μεγάλων παραμυθάδων-γραφιάδων του Χόλυγουντ,
    είναι τα δυο μεγάλα αφηγήματα που φώτισαν στην δική μου καρδιά και το μυαλό, όλες τις πλευρές εννοιών όπως «Διεθνισμός», «Αλληλεγγύη», «άνθρωποι εν πολέμω», με την επιδίωξη ενός σκοπού που τους υπερβαίνει, και το ξέρουν!
    Και γι αυτό βγαίνουν έξω από το σαρκίο τους και μεταβαίνουν σε άλλα μεγέθη, απόκοσμα, αλλά τόσο γλυκά-πικρά, και εν τέλει ανθρώπινα
    («Ως χαρίεν ο άνθρωπος»).
    Μόνο καλέ μου @παπς να μου επιτρέψεις έτσι σαν μνημόσυνο, να μνημονεύσουμε έναν ακόμα από τους αγαπημένους μου μεγάλους παραμυθάδες, τον επίσης Αμερικανο-εβραίο ΑΜΠΡΑΑΜ ΠΟΛΟΝΣΚΙ («Tell them Willy Boy is here..»)

    Νάσαι καλά, και σε όλους «καλό φευγιό», που σίγουρα θα συνοδέψει την ανάγνωση του εξαιρετικού σου ποστ..

  7. Ο/Η papoylis λέει:

    φίλοι με θέρμη σας μερσώ
    μου δίνετε αβάντζα
    ας ήμουν ο Μαρσέλ Μαρσώ
    να κάνω ρεβεράντζα

    ( καργουδέστατε το ζήτημα polonsky θα διερευνηθεί δεόντως )

  8. Ο/Η Petefris λέει:

    Να’ ταν αλλο τόσο!
    Καλορίζικος. Η προϊστορία σου, προφανώς αντισυστημικη, στην γραφη, ιδιοτύπως χαλαρή και «της παρέας», σε βοηθά πολύ να παράγεις ευσύνοπτη και ατέρμονης διάρκειας Βικτώρια και Ιρλανδα. Προβλεπω να εφορμάς στον χώρο του ιστορικού αφηγήματος ως ταύρος της Παμπλονα( με μιά κοχόνα τουρίστα εννοώ, μπηγμένη στο κέρατο…)
    Τους producers βλεπω εδώ και μιά δεκαπενταετία τουλαχιστον άπαξ της εβδομάδος.

  9. Ο/Η papoylis λέει:

    πετεφρέα

    ακόμα περισσότερο με ενδιαφέρει να δείς το «δοκιμιακού» χαρακτήρα Σοφία , Πίστη , Ελπίδα , Αγάπη που είναι αφιερωμένο στην αφεντομουτσουνάρα σου

  10. Ο/Η Αναγνώστης ο αθηναίος λέει:

    Για το εν λόγω post , έχω να πω ότι με οδήγησε σε ανάλογα χασμουρητά με αυτά που προέκυψαν από την ανάγνωση του ποστ zero..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s